ሥነ-ክስተት (ፍልስፍና)

  

ሥነ-ክስተት ከ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ጋር የተቆራኘ የፍልስፍና ጥናት እና እንቅስቃሴ ሲሆን ይህም የተጨባጭ፣ የማወቅ ልምድ እና አለምን የመግለፅ ባህሪን በተጨባጭ ለመመርመር ይፈልጋል። ስለ ውጫዊው ዓለም ግምቶችን በማስወገድ ፣ ክስተቶችን በሚመስሉበት ሁኔታ ለመግለጽ እና የህይወት ተሞክሮን ትርጉም እና አስፈላጊነት ለመቃኘት የንቃተ ህሊናን ሁለንተናዊ ባህሪዎችን ለመግለጽ ይሞክራል።[ 2 ]

ይህ አካሄድ ፍልስፍናዊ ቢሆንም በተለያዩ ሳይንሳዊ ዘርፎች በተለይም በማህበራዊ ሳይንስ ፣ ሰብአዊነት ፣ ሥነ-ልቦና እና የግንዛቤ ሳይንስ ውስጥ በጥራት ምርምር ውስጥ ብዙ አፕሊኬሽኖችን አግኝቷል፣ ነገር ግን እንደ ጤና ሳይንስ ፣ [ 3 ] ስነ-ህንፃ ፣ [ 4 ] እና የሰው-ኮምፒውተር መስተጋብር ፣ [ 5 ] ከብዙ ሌሎችም መካከል። በነዚህ መስኮች የሥነ-ክስተት አተገባበር ዓላማው በባህሪ ላይ ከማተኮር ይልቅ ስለ ተጨባጭ ልምድ ጥልቅ ግንዛቤን ለማግኘት ነው።

ሥነ-ክስተት ከክስተታዊነትን ጋር ተቃርኖ ነው፣ እሱም የአዕምሮ ሁኔታዎችን እና አካላዊ ቁሶችን ወደ ስሜቶች ውስብስብነት ይቀንሳል፣ [ 6 ] እና በስነ-ልቦና ጋር፣ እሱም አመክንዮአዊ እውነቶችን ወይም ሥነ ዕውቀት

የተለያዩ የሥነ-ክስተት ቅርንጫፎች ርዕሰ-ጉዳይ በሚቀርቡበት መንገዶች ላይ አስፈላጊ ልዩነቶች አሉ. ለምሳሌ፣ ማርቲን ሄይድገር እንደሚለው፣ እውነቶች በዐውደ-ጽሑፍ የተቀመጡ እና በሚወጡበት ታሪካዊ ፣ ባህላዊ እና ማህበራዊ አውድ ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ሌሎች ዓይነቶች የትርጓሜ ፣የበራሂ እና የተጨባጭ ሥነ-ክስተትን ያካትታሉ። እነዚህ ሁሉ ልዩ ልዩ የሥነ-ክስተት ቅርንጫፎች የተለያዩ ፍልስፍናዎችን የሚወክሉ ሆነው ሊታዩ ይችላሉ የጋራ መሠረተ ቢስ የሥነ-ክስተት ጥያቄ; ማለትም ከየትኛውም የንድፈ ሃሳባዊ ማዕቀፍ ነፃ ሆነው ነገሮች እንደሚታዩ መመርመር ነው። [ 8 ]