የዉቻሌ ስምምነት
የውጫሌ ውል (የኡሲያሌ ስምምነት ተብሎም ተጽፎአል ጣሊያንኛ) በኢትዮጵያ ግዛት እና በጣሊያን መንግሥት መካከል የተፈረመ ስምምነት ነበር። የፈረሙት ወገኖች የሸዋ ንጉሥ ዳግማዊ ምኒልክ እና የጣሊያን ተወካይ የነበሩት ካውንት ፒዬትሮ አንቶኔሊ በግንቦት 2 ቀን 1889 ጣሊያናዊቷ ኤርትራን ከተቆጣጠረች በኋላ ስምምነቱን አቋቁመዋል። ስምምነቱ ስሙን ያገኘችበት ትንሿ የኢትዮጵያ ከተማ በሆነችው ዉቻሌ ተፈርሟል። የስምምነቱ ዓላማ በሁለቱ አገሮች መካከል ወዳጅነት እና ንግድን ማስፋፋት ነበር። [1] በሁለቱ ግዛቶች መካከል አወንታዊ ዘላቂ ግንኙነትን ለመጠበቅ የተደረገ ስምምነት ነበር። ስምምነቱ በሁለት ቋንቋዎች የተጻፉ ሃያ አንቀጾች አሉት፤ በአማርኛ እና በጣሊያንኛ፤ ሆኖም ግን፣ በጣሊያን እና በአማርኛ የስምምነቱ ስሪቶች ላይ ከፍተኛ ልዩነቶች ነበሩ፣ ይህም በሁለቱ አገሮች መካከል የተሳሳተ ግንኙነት ፈጥሯል። በተለይም የስምምነቱ አንቀጽ 17 በኢትዮጵያ እና በጣሊያን በተለየ መንገድ ተተርጉሞ እና ተተርጉሟል። ጣሊያን ጽሑፉ በኢትዮጵያ ላይ ጥበቃ እንዳደረገች ስትናገር፣ ኢትዮጵያ ደግሞ ጽሑፉ ዓለም አቀፍ ዲፕሎማሲ በምርጫ በጣሊያን በኩል እንዲካሄድ እንደፈቀደ ተናግራለች። ዳግማዊ ምኒልክ ስምምነቱን በ1893 ሲያወግዙ፣ [2] ጣሊያን በመጀመሪያው የኢታሎ-ኢትዮጵያ ጦርነት ወቅት በኢትዮጵያ ላይ ጥበቃውን በኃይል ለመጫን ሞከረች [3] ፣ ይህም በአድዋ ጦርነት ጣሊያን በመሸነፍ እና በዚህም ምክንያት የአዲስ አበባ ስምምነት ተጠናቀቀ። [4]
ስምምነቱ በተፈፀመበት ወቅት የአውሮፓ ቅኝ ግዛት በአፍሪካ ውስጥ ቀድሞውኑ በጥሩ ሁኔታ ተመስርቶ ነበር። ከኢትዮጵያ ጋር የሚዋሰኑት የኤርትራ እና የሶማሊያ ትላልቅ አካባቢዎች በጣሊያን ቁጥጥር ስር ነበሩ። ጣሊያን ኢትዮጵያን በቅኝ ግዛት በመያዝ ግዛቷን ማስፋት ትፈልግ ነበር። የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ምኒልክ ዳግማዊ ይህንን አጥብቀው ተቃውመው ስለነበር በምትኩ አጋር ለመሆን ተስማሙ። ለኢትዮጵያ ነፃነት እና ከጣሊያን የገንዘብ እና ወታደራዊ ድጋፍ ለማግኘት ሲሉ አንዳንድ የኢትዮጵያ ግዛቶችን ለጣሊያን አሳልፈው ሰጡ።[5]
የስምምነቱ አንቀጽ 1 በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥትና በጣሊያን ንጉሥ መካከል እንዲሁም በቤተሰቦቻቸው መካከል ሰላም መኖሩን ያመለክታል።
አንቀጽ 2 እያንዳንዱ አገር እያንዳንዳቸው "ቆንስላዎችን፣ ወኪሎችን እና የቆንስላ መኮንኖችን" በሌላኛው አገር በመደበኛ የአውሮፓ ልማዶች መሠረት ሊሾሙ እንደሚችሉ ይገልጻል።
አንቀጽ 3 በጣሊያን ቁጥጥር ስር ባሉ የኤርትራ ክልሎች እና በኢትዮጵያ ክልሎች መካከል ቋሚ ወሰኖችን ያስቀምጣል። የትኞቹ ክልሎች በየትኛው ክልል ስር እንደሚወድቁ እና የእያንዳንዱ ክልል የግዛት ወሰን እንደሚወሰን ይገልጻል። በኢትዮጵያ እና በጣሊያን መካከል ያለው ድንበር በደጋማ ቦታዎች እንደሚያልፍ ይናገራል። ራፋሊ፣ ሃሊ እና ሰገኔቲ በጣሊያን ቁጥጥር ስር ይሆናሉ። በቦጎስ ግንባር ላይ ያለው አዲ ኒፍ በጣሊያን ቁጥጥር ስር ይሆናል። እነዚህ መንደሮች አግድም ድንበር ይፈጥራሉ።
አንቀጾች 4፣ 5 እና 6 በጣሊያን ግዛት ዞን ውስጥ ባሉ የተወሰኑ ክልሎች ላይ ያተኩራሉ፤ እነዚህም የዴብራ ቢዘን እና የኤርትራ ማሳዋ ገዳም ናቸው። አንቀፅ 4 የዴብራ ቢዘን ገዳም በኢትዮጵያ መንግሥት ቁጥጥር ስር እንደሚቆይ ይገልጻል፣ ነገር ግን ለወታደራዊ አገልግሎት ሊውል አይችልም። አንቀፅ 5 ኢትዮጵያ በምጽዋ በኩል ወደ አገር ውስጥ ለሚገቡ ወይም ወደ ውጭ ለሚላኩ እቃዎች ስምንት በመቶ የወደብ ግብር መክፈል እንዳለባት ይገልጻል። አንቀፅ 6 የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ሠራዊቱን ያለክፍያ ከምጽዋ እና ወደ ምጽዋ ማጓጓዝ እንደሚችል ይገልጻል።
አንቀጽ 7 በሁለቱ አገሮች መካከል የጉዞ እና የንግድ ልውውጥ እንደተፈቀደ አስታውቋል።
አንቀጾች 8 እና 9 ከኢትዮጵያ ግዛቶች የመጡ ሰዎች በጣሊያን ግዛቶች ውስጥ በነበሩበት ጊዜ እና በተቃራኒው ላይ ያተኮሩ ነበሩ። አንቀፅ 8 በኢትዮጵያ እና በጣሊያን ግዛቶች ውስጥ ያሉ ሰዎች እርስ በእርሳቸው በሚገኙበት ጊዜ ተመሳሳይ መብቶችን እንደሚጠቀሙ እና አንቀፅ 9 እነዚህ ሰዎች በነበሩበት ግዛት ውስጥ ሃይማኖታቸውን የመግለጽ ነፃነት እንዳላቸው ገልጿል።
አንቀጽ 10 በኢትዮጵያና በጣሊያን ግዛቶች ነዋሪዎች መካከል ስለሚነሱ አለመግባባቶች የሚያወሳ ሲሆን እነዚህ አለመግባባቶች ከሁለቱም ክልሎች በተውጣጡ ተወካዮች መፈታት እንዳለባቸው ገልጿል።
አንቀጽ 11 አንድ ኢትዮጵያዊ በጣሊያን ግዛት ውስጥ ቢሞት ወይም በተቃራኒው ቢሞት ንብረቱ ለሚኖርበት ክልል እንደሚሰጥ ይናገራል።
አንቀፅ 12 እና 13 ስለ ወንጀሎች ያተኩራሉ። አንቀፅ 12 ወንጀል የፈጸሙ ሰዎች ወንጀሉን የፈጸሙበት ቦታ ምንም ይሁን ምን በራሳቸው ግዛት እንደሚፈረድባቸው ይገልጻል፣ አንቀፅ 13 ደግሞ የሁለቱም ግዛቶች ነገሥታት የወንጀል ሪከርድ ያላቸውን ሰዎች አሳልፈው የመስጠት ግዴታ እንዳለባቸው ይጠቅሳል።
በአንቀጽ 14 መሠረት፣ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት በግዛታቸው ውስጥ ባርነትንና የባሪያ ንግድን ለመዋጋት ማንኛውንም እርምጃ የመውሰድ መብት ነበራቸው። ዳግማዊ ምኒልክ ባርነትን ይቃወሙ ነበር፣ እናም ይህ ጽሑፍ ባርነት በኢትዮጵያ ክልሎች እንደማይተገበር ዋስትና ነበር።
አንቀጽ 15 ስምምነቱን በሁሉም የኢትዮጵያ ግዛቶች አጽድቋል።
አንቀጽ 16 በስምምነቱ ላይ ስለሚደረጉ የወደፊት ለውጦች ደንቦችንና ገደቦችን አውጥቷል። ማንኛውም ለውጥ ከመደረጉ በፊት ከአምስት ዓመታት በኋላ ሊሻሻል እንደሚችል እና ወሰኖችን የሚመለከቱ አንቀጾች ሊሻሻሉ እንደማይችሉ ገልጿል።
አንቀጽ 17 ከዚህ በታች በዝርዝር እንደተመለከተው በኢትዮጵያ እና በጣሊያን የስምምነቱ ስሪቶች በተለየ መንገድ ተጽፏል።
አንቀጽ 18 የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ለሶስተኛ መንግሥት ወይም ለጣሊያን መብት ለመስጠት መምረጥ ካለባቸው ለጣሊያን ዜጎች ቅድሚያ እንደሚሰጡ ይገልጻል።
አንቀጽ 19 ስምምነቱ በሁለቱም ቋንቋዎች እንደሚጻፍ እና ሁለቱም ቅጂዎች ተመሳሳይ መረጃ እንደሚያቀርቡ ተናግሯል።
አንቀጽ 20 ይህ ስምምነት እንደሚፀድቅ ገልጿል። [1]
እንደ ጣሊያናውያን ገለጻ፣ ይህ የተሳሳተ ግንዛቤ የመነጨው በአማርኛ የተፈቀደ አንቀጽ እና በጣሊያንኛ የግዴታ አንቀጽ በመፍጠር ነው። [1] በስምምነቱ የአማርኛ ቅጂ፣ አንቀጽ 17 “የኢትዮጵያ ግርማዊ ንጉሥ ከሌሎች ኃይሎች ወይም መንግስታት ጋር በሚደረግ ግንኙነት በማንኛውም ጉዳይ ከጣሊያን መንግሥት ጋር የመደራደር መብቱ የተጠበቀ ነው” ይላል።
ማንኛውም ንግድ መጠቀም ይችላል” ይላል። [1] በዚህ እትም መሠረት፣ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ምርጫ ተሰጥቶት የውጭ ግንኙነት ለማድረግ የጣሊያንን መንግሥት የመጠቀም ግዴታ አልነበረበትም፤ ስለዚህ የአማርኛው ቅጂ ለኢትዮጵያ ከፍተኛ የራስ ገዝ አስተዳደር ሰጥቶታል፣ ይህም በጣሊያኖች በኩል ከሶስተኛ ኃይሎች ጋር የመገናኘት አማራጭ አለው። [6] በሌላ በኩል፣ የጣሊያን ቅጂ ኢትዮጵያ ሁሉንም የውጭ ጉዳዮች በጣሊያን ባለሥልጣናት በኩል የማካሄድ ግዴታ እንዳለባት ገልጿል፣ ይህም በተግባር ኢትዮጵያ የጣሊያን ጥበቃ እንድትሆን አድርጓል። ዳግማዊ ምኒልክ ይህንን አልደገፉም እና ከጣሊያን ጥበቃን ውድቅ አድርገዋል። ሆኖም፣ በጥቅምት 1889፣ ጣሊያናውያን ለሌሎች የአውሮፓ መንግሥታት ሁሉ ኢትዮጵያ በዉጫሌ ስምምነት ምክንያት የጣሊያን ጥበቃ መሆኗን እና ስለዚህ ሌሎች የአውሮፓ አገሮች ከኢትዮጵያ ጋር ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ማድረግ እንደማይችሉ አሳውቀዋል። [7] የኦቶማን ኢምፓየር፣ አሁንም ለኤርትራ ያለውን መብት የጠበቀችው፣ እና የኦርቶዶክስ ሀገር ለሮማ ካቶሊክ ሀገር ተገዢ የመሆንን ሀሳብ የማትወደው ሩሲያ በስተቀር፣ ሁሉም የአውሮፓ ኃያላን መንግሥታት የጣሊያንን የጥበቃነት ጥያቄ ተቀብለዋል። [7] ይህንን አለመግባባት መፍታት ባለመቻሉ፣ ስምምነቱ በመጨረሻ በ1894 በዳግማዊ ምኒልክ ውድቅ ተደረገ እና ጣሊያኖች በ1895 ኢትዮጵያን ወረሩ። [ [7] በአድዋ ጦርነት ተካሂዶ ከሁለት ቀናት በኋላ ኢትዮጵያ ድል በማድረግ ነፃነቷን አስጠብቃለች። [ [8]
- ካርሎ ጂግሊዮ 1965፣ "የዩሲያሊ ስምምነት አንቀጽ 17" በጆርናል ኦፍ አፍሪካ ታሪክ VI፣ 2 ገጾች። 221–235።
- Paulos Milkias, Getachew Metaferia 2005: የአድዋ ጦርነት: የኢትዮጵያ ታሪካዊ ድል ነጸብራቅ በአውሮፓ ቅኝ አገዛዝ ላይ, Algora, ።
- ስቨን ሩበንሰን 2003፣ "ምዕራፍ 5፡ ከግብፅ እና ከጣሊያን ጋር የጥንካሬ ፈተናዎች" በ "የኢትዮጵያ ነፃነት ህልውና "፣ ሆሊውድ፡ ፀሐይ።
- 1 2 3 "Text of Wuchale Treaty". 1889 Ethio-Italian Treaty. Horn Affairs (17 August 2011).
- ↑ "Treaty of Wichale, Italy-Ethiopia [1889]". Encyclopedia Britannica.
- ↑ Verkannte Visionäre. NZZ Libro. 2020. https://www.nzz-libro.ch/helmut-stalder-verkannte-visionaere-978-3-907291-21-4 በ2022-08-20 የተቃኘ. Archived ኤፕሪል 17, 2026 at the Wayback Machine
- ↑ The Treaty Background of the Italo-Ethiopian Dispute. 1936. https://www.jstor.org/stable/2191086.
- ↑ "2. Listing toward Adwa", The Battle of Adwa, Harvard University Press, 2011, pp. 23–33, doi:10.4159/harvard.9780674062795.c3, ISBN 978-0-674-06279-5
- ↑ "Q9. What is the Wichale Sememenet? Did Menelik sell or lose Eritrea, as they say? or did Menelik save Ethiopia መለጠፊያ:Sic of it?". Ethiopians.
- 1 2 3 The Protectorate Paragraph of the Wichale Treaty.
- ↑ "Gale-Institution Finder". Gale apps.