ጨለምተኝነት
ጨለምተኝነት ውይም ሙዋርት ከተወሰነ ሁኔታ የማይፈለግ ውጤትን የሚጠብቅ የአዕምሮ አመለካከት ነው። አፍራሽ አመለካከት ያላቸው ሰዎች በአጠቃላይ በአዎንታዊ ጉዳዮች ላይ ከማተኮር ይልቅ በሕይወታቸው አሉታዊ ጎኖች ላይ ያተኩራሉ። ተስፋ አስቆራጭነትን ሲፈተሽ የሚነሳው የተለመደ ጥያቄ "መስታወቱ ግማሽ ባዶ ነው ወይንስ ሙሉ?" በዚህ ሁኔታ አፍራሽ አመለካከት ያለው ሰው መስታወቱን ግማሽ ባዶ አድርጎ ሲያየው፣ ብሩህ ተስፋ ያለው ደግሞ ግማሽ ሞልቶ ነው የሚያየው።
ጨለምተኛ ፍልስፍና ዓለምን ብሩህ ተስፋን በጥብቅ በሚቃወም መንገድ የሚመለከት ሀሳብ ነው። ይህ ዓይነቱ ጨለምተኛ አመለካከት ስሜታዊ ምላሽ አይደለም፣ ግን ቃሉ ብዙውን ጊዜ እንደሚያመለክተው፣ ይልቁንም የእድገትን ሀሳብ በቀጥታ የሚቃወም ፍልስፍና ወይም የዓለም አተያይ እና በእምነት ላይ የተመሠረተ የብሩህ ተስፋ መግለጫ ተብሎ ሊወሰድ የሚችለው። የፍልስፍና ጨለምተኛ አራማጆች ብዙውን ጊዜ ሕይወት ምንም ዓይነት ውስጣዊ ትርጉም ወይም ዋጋ እንደሌላት የሚያምኑ ነባራዊ ኒሂሊስቶች ናቸው። ይሁን እንጂ ለእነዚህ ጽንሰ-ሐሳቦች የሚሰጡት ምላሽ በጣም የተለያየ እና ብዙ ጊዜ ህይወትን የሚያረጋግጥ ነው። ጨለምተኛ አስተሳሰብ በታሪክ ውስጥ በሁሉም ዋና ዋና የአስተሳሰብ ዘርፎች ላይ ተጽእኖ ነበረው።
ፍልስፍናዊ ጨለምተኝነትን የሚቀድሙ ሐሳቦች በጥንታዊ ጽሑፎች ውስጥ ይታያሉ፤ ለምሳሌ "የጨለምተኝነት ውይይት" እና "መጽሐፈ መክብብ" (መክብብ ሁሉ ነገር "ባዶ እስትንፋስ"፣ ወይም "ከንቱነት"፣ ወይም ቃል በቃል "አየር" እንደሆነ የሚያረጋግጥ ሲሆን፤ በተጨማሪም "ትርጉም የለሽ" እና "አስቂኝ" የሚል ትርጉም ሊኖረው ይችላል)።
(ጆሹዋ ፎአ ዲየንስታግ) በጻፈው "ጨለምተኝነት፡ ፍልስፍናው፣ ሥነ-ምግባሩ፣ መንፈሱ" (Pessimism: Philosophy, Ethic, Spirit) በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ፣ አብዛኞቹ ፍልስፍናዊ ጨለምተኞች የሚጋሯቸውን ዋና ዋና ግምቶች እንደሚከተለው ያስቀምጣል፦ጊዜ ሸክም ነው፤ የታሪክ ሂደት በአንድ መልኩ አስቂኝ ነው፤ ነፃነትና ደስታ የማይጣጣሙ ናቸው፤ የሰው ልጅ ህልውና ከንቱ ነው።
የፍልስፍና አራማጆች የሰው ልጅ ራስን ማወቅ ከጊዜ ግንዛቤ ጋር የተቆራኘ ነው ብለው ይከራከራሉ፣ ይህ ደግሞ ከአካላዊ ህመም በላይ ወደ ስቃይ ይመራል። ብዙ ሕያዋን ፍጥረታት የሚኖሩት በአሁኑ ጊዜ ብቻ ቢሆንም፣ ሰዎች እና አንዳንድ የእንስሳት ዝርያዎች ያለፈውን እና የወደፊቱን - ወሳኝ የሆነ ልዩነት - የሰው ልጅ የመጨረሻ እጣ ፈንታቸውን አስቀድሞ ማወቅ ይችላሉ። ይህ "ሽብር" በህይወታችን ውስጥ በእያንዳንዱ ቅጽበት ውስጥ አለ, ይህም የህይወት ዘላለማዊ ተፈጥሮን ለማስታወስ እና ይህን ለውጥ ለመቆጣጠር አለመቻላችን ነው።
ጨለምተኛ ፈላስፋው እንደ ሳይንስ ያሉ አንዳንድ መስኮች "እድገት" እንደሚያሳዩ ባይክድም፣ ይህ እድገት ግን የሰው ልጅ አጠቃላይ ሁኔታን አሻሽሏል የሚለውን ሀሳብ ይክዳሉ። በዚህ ስሜት፣ ጨለምተኛው ታሪክን እንደ አስቂኝ አድርጎ ይመለከታል ሊባል ይችላል፤ ምክንያቱም ታሪክ ለበጎ እየተጓዘ የሚመስል ቢሆንም፣ በእርግጥ ግን ምንም አይሻሻልም፣ ወይም ምናልባትም እየባሰ ይሄዳል። ይህ አቋም በሩሶ የሲቪል ማኅበረሰብን ብርሃነ-ሥልጣኔን በመተቸት እና ሰውን በመጀመሪያ ደረጃውና በተፈጥሮአዊ ሁኔታው መመረጡ ውስጥ በግልጽ ይታያል። ሩሶ እንዳለው፣ "የእኛ ሳይንስ እና ጥበባት ወደ ፍፁምነት በተቃረቡበት ደረጃ፣ ነፍሶቻችንም በዚያው ልክ ተበላሽተዋል።"
ጨለምተኝነት የሰውን ሁኔታ እንደ "የማይረባ" አድርጎ ይመለከተዋል። በትርጉም ፍላጎታችን እና በማግኘት መካከል ምንም አይነት የህልውና ደብዳቤ አለመኖሩን፣ በሌላ በኩል፣ በሕይወታችን ልናሳካው ወይም ማስቀጠል አለመቻላችን እንደ ሞኝነት ይቆጥረዋል። ወይም፣ ካምስ እንዳለው፣ "ፍቺው በሰውየው እና በሕይወቱ፣ በተዋናይ እና በቦታው መካከል ያለው ፍቺ ነው።" ምክንያታዊ አስተሳሰብ ወደ ሰው ልጅ ብልጽግና ይመራል የሚለው ሐሳብ ከአብዛኞቹ የምዕራቡ ዓለም ብሩህ ተስፋ ሰጪ ፍልስፍናዎች ምንጭ ከሆነው ከሶቅራጥስ ሊመጣ ይችላል። ጨለምተኝነት ይህንን ሐሳብ ወደ ጭንቅላት በመቀየር የሰው ልጅ ለትርጉም የማሰብ ነፃነትን በአለማችን ውስጥ ካለው ሰብአዊነት ጋር የሚቃረን ባህሪ ያወግዛል፤ እንዲሁም ይህ የሰው ልጅ የደስታ እጦት መሰረት መሆኑን ያያል።
በዚህ የመጥፋትሁኔታ ውስጥ ለሚገኘው የሰው ልጅ ችግር በጨለምተኞች የሚሰጡት ምላሾች ይለያያሉ። እንደ (ሾፐንሃወር) (Schopenhauer) እና (ማይንላንደር) (Mainländer) ያሉ አንዳንድ ፈላስፎች ዓይነት የስራ መልቀቂያና ራስን መካድ ይመክራሉ (ይህንንም በሕንድ ሃይማኖቶች እና በክርስቲያናዊ ገዳማዊነት ምሳሌ ሆኖ አይተዋል)። አንዳንድ ተከታዮች "የከፋውን መጠበቅ ወደ መልካም ነገር ያመራል" ብለው ያምናሉ። እንዲያውም ሬኔ ዴካርትስ "አሉታዊ" ከሆኑ ክስተቶች የሚመጡ ስሜታዊ ምላሾች ከተወገዱ ሕይወት የተሻለ እንደሚሆን ያምን ነበር። (ካርል ሮበርት ኤድዋርድ ቮን ሃርትማን) (Karl Robert Eduard von Hartmann) ከባህላዊ እና ከቴክኖሎጂ እድገት ጋር፣ ዓለም እና ነዋሪዎቿ በመጨረሻ ምንም ነገርን በፈቃደኝነት የሚቀበሉበት ሁኔታ ላይ እንደሚደርሱ አረጋግጧል።
ሌሎች እንደ (ኒትሽ), (ሊዮፓርዲ), (ጁሊየስ ባህንስን) እና (ካምስ) ደግሞ ይበልጥ በእውነታ ላይ በተመሰረተ ራዕይ ምላሽ ይሰጣሉ። ኒትሽ "የዲዮናስያዊ ጨለምተኝነት" ብሎ የሰየመው—ይህም ለሕይወት እድገትን ወይም ደስታን ሳይለምኑ፣ በሁሉም ቀጣይነት ባለው ለውጦቿ እና ስቃዮቿ ልክ ሕይወትን ማቀፍ ነው። (አልቤር ካምስ) ለሕይወት ከንቱነት የሚሰጡ የተለመዱ ምላሾች ብዙ ጊዜ በኩል መሆናቸውን ጠቁሟል፦ ራስን ማጥፋት፣ ወይም በእምነት መዝለል (እንደ ኪርኬጋርድ የእምነት ሐሳብ)፣ ወይም መናዘዝ እና አመፅ። ካምስ ከመጨረሻው አማራጭ በስተቀር ሁሉንም ውድቅ ያደረገ ሲሆን ተቀባይነት የሌላቸው እና ትክክል ያልሆኑ ምላሾች እንደሆኑ ቆጥሯቸዋል።
በርካታ ፍልስፍናዊ ጨለምተኞች እንደ (ካምስ) እና (ሊዮፓርዲ) ያሉ ልብ ወለዶችን ወይም ግጥሞችን ጽፈዋል። ከጨለምተኝነት ጋር የተያያዘው ልዩ የስነ-ጽሑፍ ቅርጽ ደግሞ ጥበብ ያለበት አጻጻፍ ሲሆን፣ ይህ ደግሞ በ(ሊዮፓርዲ) በ(ኒትሽ) እና በ(ሲዮራን) ስራዎች ውስጥ ሊታይ ይችላል።
ብዙ ጸሐፊዎች ጨለምተኛ አመለካከታቸውን ለመግለጽ ወይም በጨለምተኛ ፈላስፎች ተጽዕኖ ለመግለጽ ጽሑፎቻቸውን ተጠቅመዋል ሊባል ይችላል። ከእነዚህም መካከል፦ (ሚጌል ደ ሰርቫንቴስ)፣ (ሎርድ ባይረን)፣ (ቻርለስ ቦድለር)፣ (ጎትፍሪድ ቤን)፣ (ሳዴቅ ሂዳየት)፣ (ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ)፣ (ጆሴፍ ኮንራድ)፣ (ቻርለስ ቡኮቭስኪ)፣ (ቶማስ ማን)፣ (ሉዊስ ፈርዲናንድ ሴሊን)፣ (ሚሃይ ኢሚኔስኩ)፣ (ፍሬድሪክ ዲዩረንማት)፣ (ኮርማክ ማካርቲ)፣ (ሳሙኤል ቤኬት)፣ (ዲኖ ቡዛቲ)፣ (ጆርጅ ሉዊስ ቦርጅስ)፣ (ሃዋርድ ፊሊፕስ ላቭክራፍት)፣ (ሚሼል ሁዌልቤክ)፣ (ቶማስ ሊጎቲ)፣ (ቶማስ በርንሃርድ)፣ (ካሚሎ ፔሳንሃ) ይገኙበታል።
ፍሪድሪክ ኒትሽ *Philosophy in the Tragic Age of the Greeks* በተሰኘው መጽሃፉ እንደ አናክሲማንደር፣ ሄራክሊተስ (“የሚያለቅስ ፈላስፋ” እየተባለ የሚጠራው) እና ፓርሜኒደስ ከሶቅራጢሳዊ ዘመን በፊት የነበሩ ፈላስፋዎች፣ እና ፓርሜኒዲስ የጥንት አፍራሽ አመለካከትን ያመለክታሉ ሲል ተከራክሯል። ኒቼ የአናክሲማንደርን ፍልስፍና “የእውነተኛ አፍራሽ አመለካከት ግልጽ ያልሆነ መግለጫ” አድርጎ ተመልክቷል። እሱ እንደ ሄራክሊተስ ሁሉ ስለ ውጣ ውረዶች እና ግጭቶች ጽፏል።
ሄራክሊተስ የተለያዩ ዓለማትን ጥምርነት ሙሉ በሙሉ ውድቅ አደረገው - አናክሳንደር አቋም ለመውሰድ ተገደደ። ከዚህ በኋላ ቁሳዊውን ዓለም ከሜታፊዚካል ዓለም፣ “ከማይገለጽበት” የማይለይ ዓለምን አልለየውም። ከዚህ የመጀመሪያ እርምጃ በኋላ፣ ምንም ነገር የበለጠ፣ እንዲያውም ድፍረት የተሞላበት ክህደትን ከመቃወም ሊያግደው አልቻለም፡ በዚህች ነጠላ አለም ውስጥ መኖርን ሙሉ በሙሉ ክዷል [...]
ሄራክሊተስ እንዲህ ሲል አውጇል፦ «ሌላ ምንም ነገር አላየሁም፣ ያልተደበላለቀሁ ለመሆን እጓጓለሁ። በሕልውናና በምንምነት መካከል ባለው ከባቢ አየር ውስጥ ምድርን አንድ ቦታ አያለሁ ብለህ የምታስብ ከሆነ፣ ይህ በአንተ አጭር እይታ ምክንያት እንጂ የነገሮች ምንነት አይደለም።» «ነገሮችን ቋሚና የማያጠራጥር እንደሆኑ አድርገህ ስሞችን ትጠቀማለህ፤ ነገር ግን፣ ለሁለተኛ ጊየምትገባበት ወንዝ እንኳ ከዚህ በፊት የገባህበት አይደለም።»– የትራጀዲ መወለድ (The Birth of Tragedy)። 5 - ገጽ 51–52)
ሌላው ግሪክ ጨለምተኛ አመለካከትን በፍልስፍናው ገልጿል፡ የጥንታዊው የቀሬናውያን ፈላስፋ ሄጌሲያስ (290 ከ.ል.በ ግድም)። ልክ እንደ በኋላ ተስፋ አስቆራጭ ሰዎች፣ ሄጌሲያስ ዘላቂ ደስታ እንደማይቻል እና እኛ ማድረግ የምንችለው በተቻለ መጠን ህመምን ለማስወገድ መሞከር ብቻ እንደሆነ ተከራክሯል።መለጠፊያ:اقتباسሄጌስያስ ሲናገር እንዲህ ይላል ሁሉም ውጫዊ ነገሮች፣ ሁነቶች እና ድርጊቶች ለጠቢብ ሰው ግድየለሾች ናቸው ብሎ ተናግሯል ሞትም ቢሆን “ሰነፍ ሕይወትን እንደ ጥቅም ይቆጥረዋል ፣ ጠቢብ ግን ለጉዳዩ ምንም ግድየለሽ ነው” ብሏል። ሲሴሮ እንዳለው፣ ሄጌሲያስ *ሞት በረሃብ* የተሰኘ መጽሐፍ ጻፈ፣ ይህም ብዙ ሰዎችን ከሕይወት ይልቅ ሞት እንደሚፈለግ አሳምኗል። በዚህ መጽሐፍ እና በእሱ ተጽእኖ ምክንያት, ቶለሚ II ፊላዴልፈስ ሄጌስያስን በአሌክሳንድሪያ እንዳያስተምር ከልክሏል.
ከክርስቶስ ልደት በፊት በሦስተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ, ስቶይሲዝም "ክፉዎችን ማሰቃየት" እንደ ልምምድ መቅረብ ጀመረ - እጅግ በጣም አስከፊ በሆኑ ውጤቶች ላይ በማተኮር.
ባልታሳር ግራሲያን (1601-1658) የሾፐንሃወር ተወዳጅ ደራሲ ነበር፣ እና የግራሲያን ልብ ወለድ ኤል ክሪቲኮን (ተቺዎች) የሚወደው መጽሃፍ ነበር። Schopenhauer በግራሲያን አፍራሽ አመለካከት ተጽኖ ስለነበር *የግራሲያን ዘ ኪስ ኦራክል* እና *የጥበብ ጥበብ* መጽሐፎቹን ወደ ጀርመንኛ ተርጉሟል። የግራሲያንን የተለመደ የአጻጻፍ ስልት አወድሶ በራሱ ስራዎች ላይ በተደጋጋሚ ጠቅሶታል። [14] የግራሲያን ልቦለድ *Criticón* (ተቺው) የሰው ልጅ ደስታን ለማግኘት የሚያደርገውን ፍለጋ የሚገልጽ ሰፊ ልቦለድ ነው፣ ይህም በዚህ ምድር ላይ ከንቱ ነው። ተቺው ስለ ሰው ሁኔታ መጥፎ እና አሳዛኝ ምስል ይሳሉ። * Pocket Oracle* በማታለል፣ በመካድ እና ተስፋ በመቁረጥ በተሞላ ዓለም ውስጥ እንዴት እንደሚኖር የምሳሌ መጽሐፍ ነበር።
ቮልቴር ተስፋ አስቆራጭ ተብሎ የተፈረጀው የጳጳሱ አሌክሳንደር ቀና አመለካከት ያለው “ሰውን በሚመለከት ድርሰት” እና ላይብኒዝ “የምንኖረው ከሚቻለው ዓለማት ሁሉ በተሻለ ሁኔታ ውስጥ ነው” ሲል በመተቸቱ ነው። የእሱ ልቦለድ *Candide* (Optimism) የአንድ አምላክ ብሩህ አመለካከት ላይ ሰፊ ትችት ነው፣ እና *ግጥሙ በሊዝበን አደጋ* ላይ በተለይ ስለ ሰው ልጅ ሁኔታ እና ስለ አምላክ ተፈጥሮ ተስፋ የሚቆርጥ ነው። እሱ ራሱ አጥፊ ቢሆንም፣ ቮልቴር የክፉውን ችግር በመተርጎም የግል፣ ቸር አምላክ መኖሩን ተቃወመ።
ሩሶ የዘመናዊው ማኅበረሰብ መሻሻል በተፈጥሮ የነበረውን እኩልነት በመገለልና በሥልጣን ተቋማት በሚጫን መደባዊ ልዩነት እንደተካው አድርጎ ተመልክቷል። በዚህም ምክንያት፣ ማኅበራዊ ውሉ በታዋቂው ሐረግ ይጀምራል፦ "ሰው ነፃ ሆኖ ይወለዳል፣ በየቦታው ግን በሰንሰለት ታስሯል።"ገዥው መደብም እንኳ ነፃ አይደለም፤ እንዲያውም ለሩሶ፣ እነሱ "ትልልቅ ባሮች" ናቸው፤ ምክንያቱም ለመግዛት ከሌሎች የበለጠ እውቅና ስለሚፈልጉ፣ በዚህም ምክንያት ያለማቋረጥ "ከራሳቸው ውጭ" መኖር አለባቸው።