ፋይል ትራንስፈር ፕሮቶኮል
ፋይል ትራንስፈር ፕሮቶኮል (እንግ: File Transfer Protocol) የተባለው በኮምፒዩተር አውታረመረብ ውስጥ ፋይሎችን ከአንድ አገልጋይ ወደ ደንበኛ ኮምፒዩተር ለመላክ የሚጠቀምበት መደበኛ የግንኙነት ፕሮቶኮል ነው። ኤፍቲፒ (FTP) በደንበኛ–አገልጋይ አቀራረብ ይሰራል፣ እና በተለያዩ የቁጥጥር እና የውሂብ ግንኙነቶች በመጠቀም መስርያ መዋቅሩን ይፍጠራል።[1]
| የግንኙነት ፕሮቶኮል | |
|---|---|
| ዓላማ | ፋይል ማስተላለፍ |
| አበልፃጊ | አርኤፍሲ 959ን ያዘጋጀው አበሃይ ቡሻን ነው። |
| ፈጠራ | ይህ ነገር በ1971 ዓመት ኤፕሪል 16፣ ከአሁን 54 ዓመታት በፊት ተከናወነ። |
የFTP ተጠቃሚዎች ብዙውን ጊዜ በግልፅ ጽሑፍ የመግቢያ ፕሮቶኮል በመጠቀም ራሳቸውን ሊማሩ ይችላሉ፣ ይህም ብዙ ጊዜ በየመጠቀሚያ ስም እና የይለፍ ቃል መንገድ ይሆናል። ነገር ግን፣ አገልጋዩ እንዲፈቅድ ከተዘጋጀ ከሆነ ደንበኞች በማናቸውም መንገድ ያልተመዘገቡ ሊገናኙበት ይችላሉ። የተጠቃሚ ስሞችንና የይለፍ ቃላትን ለመጠበቅ እና የይዘቱን መረጃ ለመመስጠት የሚያገለግሉ የደህንነት መስመሮች የሚፈልጉ ከሆነ፣ FTP ብዙ ጊዜ በSSL/TLS (FTPS) ይጠበቃል ወይም በSSH ፋይል ትራንስፈር ፕሮቶኮል (SFTP) ይተካል። የመጀመሪያው የFTP ደንበኛ መተግበሪያዎች ከግራፊካዊ ተጠቃሚ በይነገጽ የተገነቡ ኦፕሬቲንግ ስርዓቶች ከመኖራቸው በፊት የተፈጠሩ የትዕዛዝ መስመር ፕሮግራሞች ነበሩ። እነዚህ ፕሮግራሞች እስከ ዛሬም ብዙ የWindows፣ Unix፣ እና Linux ኦፕሬቲንግ ስርዓቶች ጋር ተያይዞ ይመጣሉ። [2] [3]
የFTP ፕሮቶኮል ድጋፍ በGoogle Chrome በጃንዋሪ 2021 (ከእትም 88 ጀምሮ) ተሰናክሏል። እንዲሁም በFirefox እትም 88.0 ውስጥም ድጋፉ ተቋርጧል። በጁላይ 2021 ግን፣ Firefox 90 ፕሮቶኮሉን ሙሉ በሙሉ አጥፋፈዋል።[4] [5]
ፋይል ትራንስፈር ፕሮቶኮል (FTP) በኢንተርኔት ላይ ፋይሎችን ለመካፈል የተጠቃለለ ከበርካታ ታሪካዊ እና አስፈላጊ ቴክኖሎጂዎች መካከል አንዱ ነው። ዋናው መግለጫው በአባይ ቡሻን (Abhay Bhushan) ተጻፎ በ1971 ዓ.ም ኤፕሪል 16 ቀን እንደ RFC 114 ታትመዋል። እስከ 1980 ድረስ፣ FTP በNCP (Network Control Program) ላይ ይሰራ ነበር፣ ይህም የTCP/IP ቅድመ እትም ነበር። በኋላ በTCP/IP ላይ እንዲሰራ ተዘመነ፣ ይህም በRFC 765 (ጁን 1980) እና RFC 959 (ኦክቶበር 1985) ውስጥ ተገልጿል፣ እና እስከ ዛሬም የሚጠቀሙት መደበኛ ቅጥ ነው። በኋላ የተቀበሉ ብዙ RFC ሰነዶች የFTPን ስርዓት አሻሽለዋል፣ እነዚህ መካከል RFC 1579 (1994) ለፋየርዎል ተስማሚ የፓሲቭ ሞድ፣ RFC 2228 (1997) ለደህንነት ቅጥያዎች፣ እና RFC 2428 (1998) ለIPv6 ድጋፍ እና አዲስ ፓሲቭ ሞድ ይገኛሉ። [6]
FTP በንቁ ወይም በማቋረጥ ሁኔታ ሊሰራ ይችላል፣ ይህም የውሂብ ግንኙነት በደንበኛውና በአገልጋዩ መካከል እንዴት እንደሚመሠረት ይወስናል።[7]
በንቁ ሁኔታ (Active mode) ውስጥ፣ ደንበኛው አንድ ፖርት (የተጠለፈ እንደ ፖርት M) ይከፍታል እና ከአገልጋዩ የሚመጡ የውሂብ ግንኙነቶችን ለመቀበል ይጠባበቃል። ከዚያ ደንበኛው የፖርቱ ቁጥር እንዲያውቅ ለአገልጋዩ የ‘PORT M’ ትእዛዝ ይላካል። ከዚያ በኋላ አገልጋዩ ከራሱ የውሂብ ፖርት (ፖርት 20) ጀምሮ ወደ ደንበኛው የተጠቀሰው ፖርት ግንኙነትን ይጀምራል።
ሲያገለግል ደንበኛው በፋየርዎል ወይም በኔትዎርክ አድረስ ትራንስሌሽን (NAT) ስር ከሆነ፣ እና ይህም ከውጭ የሚመጡ የTCP ግንኙነቶችን እንዳይቀበል ከሚከለክለው ሲሆን፣ በተለምዶ የሚጠቀሙት የፓሲቭ ሁኔታ (Passive mode) ነው። በዚህ ሁኔታ፣ ደንበኛው በመቆጣጠሪያ ግንኙነት ላይ የ‘PASV’ ትእዛዝ ይላካል። አገልጋዩ ከዚያ በኋላ አይፒ አድራሻንና የፖርት ቁጥርን በመልስ ይሰጣል፣ እና ደንበኛው ከራሱ አካባቢ ፖርት ጀምሮ ወደ አገልጋዩ የተሰጠው አይፒ አድራሻ እና ፖርት ቁጥር ግንኙነትን ይጀምራል።[8]
- ↑ Behrouz A. Forouzan (1st january 2003)। TCP/IP Protocol Suite (2nd Edition)। Tata Mcgraw Hill |
- ↑ "The TCP/IP Guide - FTP Overview, History and Standards"
- ↑ Dean, Tamara (14 June 2012)। Network+ Guide to Networks (english Language)। Cengage Learning। Page 168–171।
- ↑ "Deprecations and removals in Chrome 87 | Web"। Google Developers (English)।
- ↑ "Firefox 88.0, See All New Features, Updates and Fixes"। Mozilla (English)।
- ↑ History of FTP and it's Usage | "All FTP Server BD''| (US English Language)
- ↑ "Active FTP vs. Passive FTP, a Definitive Explanation" | Slacksite.com|
- ↑ RFC 959 (Standard) File Transfer Protocol (FTP). Postel, J. & Reynolds, J. (October 1985).