ወሎ

ከውክፔዲያ
Jump to navigation Jump to search

ወሎ በሰሜን ምስራቅ የኢትዮጵያ ክፍል የሚገኝ ታሪካዊ አውራጃ እና ክፍለ ሀገር ሲሆን ዋና ከተማዋ ደሴ ነው። ከ1842 በፊት የወሎ የቀድሞ ስሙ ቤተ አማራ ሲሆን 17ኛው ክፍለ ዘመንኦሮሞ መስፋፋትን ተከትሎ በአከባቢዉ በሰፈረው በወሎ ኦሮሞ ነገድ ተሰየመ። ወሎ በዘር አማራ ወይም ቤተ አምሀራ ከመሆኑም በተጨማሪ የአማራ የዘር ግንድ መነሻም ጭምር ነው፡፡ ቤተ አምሀራ ማለት በቀድሞ ካርታዎች ላይ በሰሜን በሽሎ ወንዝ ፣ በደቡብ ጃማ ወንዝ ፣ በምእራብ አባይና በምስራቅ አፋር ያዋስኑታል ያዋስኑታል። የወሎ ድንበር በየዘመኑ የመስፋት እና የመጥበብ ሁኔታዎች የሚታይበት ሲሆን በአንዳንድ የታሪክ አጋጣሚዎች እስከ አሰብ ድረስ ይሰፋ ነበር፡፡ ከጣልያን ጦርነት ቀጥሎ በ1933 ዓ.ም. አምሐራ ሳዩንትአዛቦላስታራያዋግ እና የጁ ይፋዊ የወሎ ግዛቶች ሆኑ። ወሎ እጅግ ሰፊ የሚባል አውራጃ የነበረ ሲሆን በስፋቱም ከሀረርጌ፣ ከባሌ እና ከሲዳሞ በመቀጠል በአራተኛ ደረጃ ላይ የቀመጣል ስፋቱም 79,4002 ስኩየር ኪሎሜትር ነበር፡፡

1987 ዓ.ም ኢህአዴግደርግን ስረአት በሀይል በመጣል አገሪቱን ከተቆጣጠረ በኋላ ባወጣው ሕገ መንግሥት መሠረት፣ ወሎ የሚባል ራስገዝ የአውራጃ አስተዳደር በማስቀረት ግዛቱን በአፋር ክልልትግራይ ክልል፣ እና አማራ ክልል እንዲከፈል ተደረገ። ዶ/ር ዶናልድ ሌቪን "የአሁኗን ኢትዮጵያ የሰሯት ወሎዎች (ቤተ አምሀራዎች) ናቸው፣ ልታመሰግኗቸው ይገባል"ይላል፡፡