ዛጔ ሥርወ-መንግሥት

ከውክፔዲያ
Jump to navigation Jump to search

የአገው ሥርወ-መንግስት እና ነገድ በኢትዮጵያ

አገው ማለት በቋንቋው (አዊ) ሲሆን ትርጉሙም ፀሐይ ማለት ነው፡፡ የአገው ስርወ መንግስት እና ነገድ በጥንታዊት ኢትዮጵያ ከአክሱም መንግስት ቀጥሎ ኢትዮጵያን ከ1143-1264 ዓ.ም በመንገሥ ለተከታታይ አንድ መቶ ሃያ ዓመታት አስተዳድሯል፡፡ ከታወቁ ታላላቅ የአገው ነገስታት መካከል (ቅዱስና ንጉስ) በመሆን በተከታታይ የነገሱት አራት ቅዱሳን፡

           ፩) ቅዱስ ይምርሐነ ክርስቶስ

           ፪) ቅዱስ ሐርቤ (ገብረ ማረያም)

           ፫) ቅዱስ ላሊበላ

           ፬) ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ    ናቸው፡፡

እነዚህ ነገስታት እድሜ ዘመናቸውን ሙሉ ሀገራቸው ኢትዮጵያን በሃይማኖታዊ፤ ማህበራዊ፤ ትምህርታዊ እና ኢኮኖሚያዊ  ልማት ከፍተኛ ጥረት ያደረጉ ናቸው፡፡ በሀገራችን ታዋቂ የቱሪስት መስህብ ከሆኑት ቅርሶች መካከል የታላቁ የላሊበላ ውቅር አብያተ-ክርስቲያናትን የገነቡት እነዚህ ታላላቅ ቅዱሳን ነገስታት ናቸው፡፡ እነዚህ አብያተ-ክርስቲያናት የተሰሩት ከአንድወጥ ትልቅ ዐለት ላይ መሆኑ ዓለምን ያስደነቀ ቅርስ ነው፡፡ ስለእነዚህና ሌሎችም ነገስታት ታሪክና ሥራ ቀጥሎ በስፋት እናቀርባለን፡፡    

የአገው ነገድ እና ታሪክ

አገው ልቡ ዘጠኝ ስምንቱን አኑሮ በአንዱ አጫወተኝ የተባለበት ታሪክና ምክንያት አለው፡፡

አገው ማለት እንደ እግዚአብሔር ልበ ሰፊ ነገር አላፊ ነው ማለት ነው፡፡ ወልደ እግዚአብሔር መድኃኔዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ ደግሞ (ኩኑ ጠቢባነ ከመ እባብ ወየዋህ ከመ አርዌ ርግብ) እንደ እባብ ልባሞች አንደ ርግብ የዋሆች ሁኑ፤ ብሎ አዝዞናል እንጂ ከአህዛብ እና ከማያምኑ ጋር በማይመች አካሄድ ሂዱ ኑሩ ተደባለቁ አላለንም፡፡

       ምንጭ፡ (የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ከልደተ ክርስቶስ እስከ 2000 ዓ.ም ገፅ-136)

አባ አውግስጢኖስም ይህንን የክርስትና ሕይወት በአጽንኦት ሲገልጹትና ሲመክሩን በክርስትና ህይወት እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ የምድር ጨው እና የዓለም ብርሐን ሆኖ በሃይማኖትና ምግባር መኖር ነው እንጂ በአህዛብ ማሕብራዊ ጣጣ ውስጥ ገብተን መደባለቅ የለብንም ብለዋል፡፡        

ከታሪክ ስንነሳ የአገው ህዝብ በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሐይማኖቱ ጠንካራ አማኝ ና በሐይማኖት ጉዳዮች ላይ በፅናት በመቆም ሚስጥራትን የሚጠብቅ ነው፡፡ በሐይማኖት ጉዳዮች ላይ ቀልድና ዋዛ ፈዛዛ አይወድም፡፡ ከእንግዳ ሰዎች ወይም ከባዕድ ጋር ሲገናኝ ደግሞ በቶሎ ተግናኝቶ አይመሳሰልም፤ አይደባለቅም፡፡ ነገር ግን እንግዳውን በአግባቡ እያስተናገደ በልቡ ግን ይመረምረዋል፡ ያጠናዋል፡ የምን እምነት ተከታይ እንደሆነ፤ኑሮው አና ባህሉ አንዴት እንደሆነ ለማዎቅና ለመጠንቀቅ ይሞክራል፡፡ ወዲያውም እውነተኛ አማኝና ክርስቲያን መሆኑን ሲያረጋግጥ እንደ ርግብ የዋህ ይሆንለታል ማለት ነው፡፡  

እንግዲህ ባጠቃላይ አገው ልቡ ዘጠኝ የሚለው ስም የተሰጠው ከዚህ የተነሳ ነው አነጂ አንዳንድ ሰዎች እንዲሁ እንደሚሉት ስድብ ወይም ክፉ ልብ መነሻ ማለት አይደለም፡፡

የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን በዘመነ ዛጉዌ ሥርወ-መንግስት

ዛጉዌ የሚለዉ ስያሜ የሥርወ-መንግስቱ ተዋናዮች (Actors) የነገደ አገዉ ተወላጆች ስለሆኑ የአገዉ መንግስት ለማለት ’’ዘአገዉ’’ ከሚለዉ ቃል የተወሰደ ነው፡፡ ለዛጉዌ ሥርወ መንግስት ነገስታት የዘር ግንድ መሠረት የሆነዉ መራተክለሃይማኖት የአክሱም መንግስት ካከተመ በኋላ በትረ መንግስቱን ጨብጦ መናገሻ ከተማዉን ወደ ላስታ በማዛወር በኢትዮጵያ አዲስ የታሪክ ምዕራፍ እነዲጀመር ምክንያት ሆኗል፡፡ ከመራ ተክለሃይማኖት ጀምሮ ከሦስት መቶ ዓመታት በላይ አሥራአንድ የዛጉዌ ነገስታት ኢትዮጲያን እንደአስተዳደሩ ትዉፊታዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከነዚህም መካል አራቱ ክህነትን ከንግሥና ጋር አስተባብረዉ የያዙ እና በቤተክርስቲያን ቅድስናቸዉ የሚታወቁ ናቸዉ፡፡

ካህናት ነገሥታት የሚባሉት

ከአስራአንዱ የዛጉዌ ሥርወ-መንግስት ነገሥታት መካከል ቀደም ብለን እንደገለፅናቸው፣  ካህናት ነገስታት በመባል የሚታወቁት አራት ናቸው፡

           ፩) ቅዱስ ይምርሐነ ክርስቶስ

           ፪) ቅዱስ ሐርቤ(ገብረ ማረያም)

           ፫) ቅዱስ ላሊበላ

           ፬) ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ ናቸው፡፡

እነዚህ ነገስታት ለክርስትና እምነታቸዉ የነበራቸዉ ፍቅር፣ያደረጉት መስዋዕትነትና ዉለታ ማንነታቸዉን ይገልፃቸዋል፡፡ በርግጥ ሁሉም የዛጉዌ ነገስታት ክርስቲያኖች ስለነበሩ በዮዲት ጉዲት የጥፋት ዘመቻ ምክንያት፡

-ተመናምኖ የነበረዉን ክርስትና እንደገና እንዲያንሠራራ ማድረጋቸው

-ተስፋ የቆረጠዉን ህዝበ-ክርስቲያን እንዲፅናና፣ማድረጋቸው

-የተቃጠሉ መፅሐፍት እንደገና እንዲፃፉና ማድረጋቸው እና

-የፈረሱ አብያተ ክርስቲያናት እንደገና እንዲሰሩ ያደረጉት ጥረት፤

በኢትዮጲያ ቤተክርስቲያን ታሪክ የሚረሳ አይደለም፡፡ ከሁሉም በበለጠ እነዚህ አራቱ ነገስታት ሙሉ ህይወታቸዉን ለመንፈሳዊ ነገር አዉለዉ አብያተ ክርስቲያናትን በማነጽ፣ በፅድቅ ሥራቸዉ ሁሉ ለህዝበ ክርስቲያኑ አራያ በመሆን የክርስትና ሃይማኖት እንዲከበር፣ እንዲስፋፋና እንዲጠናቀር በማድረግ በፍፁም ተጋድሎ ቤተክርስቲያንን ያገለግሉ ስለሆነ የኢትዮጲያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዉለታቸዉን ባለመዘንጋት የቅድስና ማዕረግ ሰጥታ ትጠራቸዋለች፡፡ ስለነዚህ ቅዱሳን ነገስታት በገድላቸዉ፣በታሪክ ነገስታቸዉና በስንክሳር ከተዘገበዉ ሌላ ትተዉልን የሄዱት አስደናቂ ቅርሶቻቸዉ ማንነታቸዉን ይነግሩናል፡፡ በይተለይ በነዚህ ቅዱሳን የታነፁ አብያተ ክርስቲያናት ዓለም አቀፋዊ ዕዉቅና ያገኙና መንፈሳዊ ምግባራቸዉንና የቅድስና ህይወታቸዉን አጉልተዉ በማሳየት አራያ የሚሆኑን ናቸዉ፡፡ (የቤተ ክርስቲያን ታሪክ፤ ክፍል-2 ገጽ 43)

የአራቱን ቅዱሳን ነገስታት ዘመነ መንግስት ልዩ የሚያደርገዉ ከሁሉም በላይ ቤተክርስቲያን የነበራት ክብርና ድጋፍነበር፡፡ ነገስታቱ ራሳቸዉ ካህናት ፍፁም መንፈሳዊያን ስለነበሩ ለቤተክርስቲያን በነበራቸዉ ታላቅ ፍቅር ሌላዉም ህዝበ ክርስቲያን አርአያነቱን በመከተል ለቤተክርስቲያን ትልቅ ድጋፍ ነበረዉ፡፡እነዚህ ነገስታት አብያተ ክርስቲያናትን ከማሳነጽ ሌላ ለበርካታ ገዳማትና አድባራት ተጨማሪ መተዳደሪያ ይሆን ዘንድ ዕርስትና ጉልት በመስጠትም ይታወቃሉ፡፡

(ይህ ቅዱስ ተግባር ደግሞ ቤተ ክርስቲያንን ከሚያሳድዱና ግብር ክፈሉ በማለት ከሚያስጨንቁ አላውያን ነገስታት በተቃራኒው) የቅዱስ ቆስጠንጢኖስን መልካም አስተዳደርና ዕረፍተ ቤተ ክርሰቲያን ዘመን ያስታውሰናል፡፡ በነዚህም ነገስታት ዘመን ከመቸዉም ጊዜ በበለጠ የቤተክርስቲያንና የቤተ መንግስት አንድነትና ትሥሥር ጎልቶ የታየበት ዘመን ነበር፡፡ ለምሳሌ በዘመነ ቅዱስ ላሊበላ የኢትዮጲያ ግዛት በአራት ታላላቅ ክፍላት ሀገራት የተከፈለ እንደነበር የሚታወቅ ሲሆን አስተዳዳሪዎችም ከፍተኛ ማዕረግ ያላቸዉ የቤተክርስቲያን ሰዎች ነበሩ፡፡ ሌላ ብዙ የአገው ነገስታትና ሕዝብ ታሪክ በሌላ መጻሕፍት በስፋት ቀርቧዋል፡፡ እኛም የእነዚህ ቅዱሳን ነገስታት ረድኤት፤ በረከት እና ትጋት ይደርብን፡፡ አሜን፡፡