ዐቢይ አህመድ

ከውክፔዲያ
ዐቢይ አህመድ አሊ
ዶ/ር ዐቢይ አህመድ
ዶ/ር ዐቢይ አህመድ
የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር
ቀዳሚ ኃይለማሪያም ደሳለኝ
የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ሚንስትር
ከ2007ዓ.ም. እሰከ 2008ዓ.ም.
የመረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ
ከ2000ዓ.ም. እሰከ 2003ዓ.ም.
የተወለዱት ጂማኢትዮጵያ
የፖለቲካ ፓርቲ ብልፅግና
ዜግነት ኢትዮጵያ
ባለቤት ዝናሽ ታያቸው(Zinash Tayachew)
ልጆች 4
ሀይማኖት ጴንጤ(Protestant)

አብይ አህመድ አሊ (ኦሮሞ፡ አቢይ አህመድ አሊ፤ አማርኛ፡ አቢይ አህመድ አሊ፤ ነሐሴ 15 ቀን 1976 ተወለደ) ኢትዮጵያዊ ፖለቲከኛ ሲሆን ከኤፕሪል 2 2018 ጀምሮ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ 4ኛ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ አገልግሏል። ሶስተኛው ሊቀመንበር ነበሩ። ኢትዮጵያን ለ28 ዓመታት የገዛው የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) እና በዚያ ቦታ ላይ የመጀመሪያው ኦሮሞ ነው። አብይ የኢትዮጵያ ፓርላማ የተመረጠ አባል ሲሆን በ2019 የስልጣን ዘመኑ አብቅቶ የራሱን የብልጽግና ፓርቲ እስኪመሰርት ድረስ ከኢህአዴግ አራት ጥምር ፓርቲዎች አንዱ የሆነው የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ) አባል ነበር። . የ2019 የኖቤል የሰላም ሽልማት አሸንፏል ከጦርነቱ በኋላ ለ20 አመታት በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል የተፈጠረውን የእርስ በርስ አለመግባባት ለማስቆም በሰሩት ስራ።

እ.ኤ.አ ሰኔ 2020 አብይ ከኢትዮጵያ ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ጋር በመተባበር በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ምክንያት የታቀደውን የፓርላማ ምርጫ ለማራዘም ወስኗል። ይህ እርምጃ በተለይ ከተቃዋሚዎች በኩል ትችት የፈጠረ ሲሆን የዘገየውን ህገ መንግስታዊ ሕጋዊነት ጥያቄ አስነስቷል።

እ.ኤ.አ ህዳር 2020 የጎሳ እና የፖለቲካ ውዝግብ እንዲሁም በኢትዮጵያ ብሔራዊ መከላከያ ሰራዊት የሰሜን ዕዝ ላይ የተሰነዘረው ጥቃት የኢህአዲግ ጥምር ሃይሎች እና የኤርትራ ጦር ከህወሓት ታማኝ ሃይሎች ጋር በተደረገው የትግራይ ጦርነት ውስጥ ፈንድተው ነበር— በፈጣን እድገት በታየበት የሰላሣ ዓመት ጊዜ ውስጥ የቀድሞውን የኢህአዴግን ቅንጅት የተቆጣጠረው የጎሳ ፓርቲ እና የጎሳ ውጥረቱ እየጨመረ በመምጣቱ እንዲሁም እንደ ኦሮሞ ነጻነት ሰራዊት ላሉ ጉልህ አጋር ቡድኖች ታማኝ የሆኑ።[1][2][3][4][5][6]

የግል ሕይወት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የመጀመሪያ ህይወት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አብይ አህመድ የተወለዱት በትንሿ በሻሻ ከተማ ነው ሟች አባቱ አህመድ አሊ ሙስሊም ኦሮሞ ሲሆኑ ሟች እናታቸው ወይዘሮ ተዘታ ወልዴ የክርስትና እምነት ተከታይ ኦሮሞ ሲሆኑ አንዳንድ ምንጮች እናቱ የአማራ ተወላጅ ናቸው ቢሉም ጠ/ሚ አብይ በኦሮሚያ ብሮድካስቲንግ ኔትዎርክ ቃለ ምልልስ ላይ ሁለቱም ወላጆቹ ኦሮሞ እንደሆኑ እና "ማንም Oromummaaዬን እየሰጠ ወይም እየወሰደ አይደለም" ብሏል። የአብይ አባት ኦሮምኛ ብቻ የሚናገር የተለመደ የኦሮሞ ገበሬ ነበር፣ ተዘታ ግን አማርኛም ሆነ ኦሮምኛን አቀላጥፎ የሚናገር ነበር።

አብይ ለአባቱ 13ኛ ልጅ እና ለእናቱ ስድስተኛ እና ታናሽ ልጅ ሲሆን ከአባታቸው ከአራቱ ሚስቶች አራተኛው ልጅ ናቸው። የልጅነት ስሙ አብዮት (እንግሊዝኛ: "አብዮት") ነበር. የኢትዮጵያ አብዮት ማግስት በ1970ዎቹ አጋማሽ ላይ ስሙ አንዳንድ ጊዜ ለህፃናት ይሰጥ ነበር። የወቅቱ አብዮት በአካባቢው ወደሚገኝ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ገብቶ በኋላ በአጋሮ ከተማ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ትምህርቱን ቀጠለ። ብዙ የግል ዘገባዎች እንደሚያሳዩት አቢይ ሁልጊዜም ለራሱ ትምህርት በጣም ይስብ የነበረ ሲሆን በኋላም በህይወቱ ሌሎች እንዲማሩ እና እንዲሻሻሉ ያበረታታ ነበር። አብይ በጎንደር ወ/ሮ ዝናሽ ታያቸው የምትባል አማራን ያገባ ሲሆን ሁለቱም የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት ውስጥ በማገልገል ላይ እያሉ ነው። የሶስት ሴት ልጆች ወላጆች እና አንድ የማደጎ ወንድ ልጅ ናቸው። አብይ ኦሮምኛ፣አማርኛ፣ትግርኛ እና እንግሊዘኛ ይናገራል። የአካል ብቃት አዋቂ ሲሆን የአካል ጤና ከአእምሮ ጤና ጋር አብሮ እንደሚሄድ ተናግሯል፣በዚህም በአዲስ አበባ የአካልና የጂም እንቅስቃሴዎችን ያደርጋል።

ሃይማኖት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አብይ ከሙስሊም አባት እና ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ክርስቲያን እናት የተወለደ ጴንጤ ነው። ያደገው በሃይማኖት ብዙ ቤተሰብ ውስጥ ነው። አብይ እና ቤተሰቡ የዘወትር ምእመናን ሲሆኑ በኢትዮጵያ ሙሉ ወንጌል አማኞች ቤተክርስቲያን አልፎ አልፎ ወንጌልን በመስበክ እና በማስተማር አገልግለዋል። ባለቤታቸው ዝናሽ ታያቸው በቤተክርስቲያኗ የወንጌል ዘማሪ ሆና የምታገለግል ጴንጤ ነች።

ትምህርት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አቢይ በኢትዮጵያ ብሔራዊ መከላከያ ሰራዊት ውስጥ በማገልገል ላይ በነበረበት ወቅት በ2009 ዓ.ም በአዲስ አበባ ከሚክሮሊንክ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኮሌጅ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን በኮምፒውተር ኢንጅነሪንግ አግኝተዋል።

አቢይ በለንደን በግሪንዊች ዩኒቨርሲቲ ከቢዝነስ ትምህርት ቤት ባገኙት የትራንስፎርሜሽናል አመራር ማስተር ኦፍ አርት ከአለም አቀፍ ሊደርሺፕ ኢንስቲትዩት አዲስ አበባ ጋር በመተባበር በ2003 ዓ.ም ከሊድስታር ማኔጅመንት እና አመራር ኮሌጅ የቢዝነስ አስተዳደር ማስተርስ አግኝተዋል። በአዲስ አበባ ከአሽላንድ ዩኒቨርሲቲ ጋር በመተባበር በ2013 ዓ.ም.

የዶክትሬት ኦፍ ፍልስፍና (ፒኤችዲ) ስራውን በመደበኛ ተማሪነት የጀመረው አቢይ በ2017 የዶክትሬት ዲግሪያቸውን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሰላምና ደህንነት ጥናት ተቋም አጠናቋል። የዶክትሬት ስራውን በአጋሮ ምርጫ ክልል በፒኤችዲ ተሲስ ሰርቷል "ማህበራዊ ካፒታል እና ሚናው በባህላዊ ግጭት አፈታት ኢትዮጵያ፡ የሃይማኖት ግጭት ጉዳይ በጅማ ዞን ክልል" (አራማጅ ፕሮፌሰር የሎም[ጥቅስ]) በሚል ርዕስ። አቢይ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ያለውን የተስፋ መቁረጥ ስልቶችን በሚመለከት አጭር ጥናታዊ ጽሁፍ በአመጽ ጽንፈኝነትን ለመከላከል በተዘጋጀ ልዩ መጽሔት ላይ አሳትሟል።

የውትድርና ሥራ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

በ14 አመቱ በ1991 መጀመሪያ ላይ የመንግስቱ ሀይለማርያምን የማርክሲስት ሌኒኒስት መንግስትን በመቃወም የትጥቅ ትግሉን የተቀላቀለው ታላቅ ወንድሙ ከሞተ በኋላ ነው። በዚያን ጊዜ 200 የሚጠጉ ታጋዮችን ብቻ ያቀፈ አነስተኛ ድርጅት የነበረው 100,000 የሚጠጉ ተዋጊዎች ያቀፈው ትንሽ ድርጅት ከኦሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ (ኦዴፓ) ጋር የተቆራኘ የህጻን ወታደር ነበር ይህም በዚያው አመት ለአገዛዙ ውድቀት ምክንያት ሆኗል. ወደ 90,000 የሚጠጉ የትግራይ ተወላጆች ባሉበት ጦር ውስጥ የኦህዴድ ተዋጊዎች ጥቂቶች ብቻ ስለነበሩ አብይ በፍጥነት የትግርኛ ቋንቋ መማር ነበረበት። በትግራይ ተወላጆች በሚተዳደረው የደህንነት ተቋም ውስጥ የትግርኛ ተናጋሪ ሆኖ በወታደራዊ ስራው ወደፊት ሊራመድ ይችላል።

ከደርግ ውድቀት በኋላ በምዕራብ ወለጋ ከሚገኘው አሰፋ ብርጌድ መደበኛ ወታደራዊ ሥልጠና ወስዶ በዚያ ተቀምጧል። በኋላ በ1993 ዓ.ም ወታደር በመሆን በአሁኑ የኢትዮጵያ ብሄራዊ መከላከያ ሰራዊት ውስጥ በአብዛኛው በመረጃና ኮሙኒኬሽን ክፍል ውስጥ ሰርቷል። እ.ኤ.አ. በ 1995 ከሩዋንዳ የዘር ጭፍጨፋ በኋላ የተባበሩት መንግስታት የርዋንዳ እርዳታ ተልዕኮ (UNAMIR) አባል በመሆን በሀገሪቱ ዋና ከተማ ኪጋሊ ውስጥ ተሰማሩ ። እ.ኤ.አ. ከ1998 እስከ 2000 በነበረው የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት የስለላ ቡድንን በመምራት የኤርትራ መከላከያ ሰራዊት ቦታ አገኘ።

በኋላም አብይ ወደ ትውልድ ከተማው በሻሻ ተለጠፈ፣ የመከላከያ ሰራዊት መኮንን ሆኖ በሙስሊም እና በክርስቲያኑ መካከል የተፈጠረውን ግጭትና በርካታ ሰዎች ሲሞቱበት የነበረውን አሳሳቢ ሁኔታ መፍታት ነበረበት። ከግጭቱ ጋር ተያይዞ በተፈጠረ የጋራ ግጭት ሁኔታ መረጋጋትን እና ሰላምን አምጥቷል። በኋለኞቹ ዓመታት፣ የፓርላማ አባል ሆነው መመረጣቸውን ተከትሎ፣ የሃይማኖት ፎረም ፎር ሰላም በመፍጠር በሃይማኖቶች መካከል እርቅ ለመፍጠር እነዚህን ጥረቶች ቀጠለ።

እ.ኤ.አ. በ2006 ዓ.ም አብይ የኢትዮጵያ የመረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ (ኢንሳ) ከመሰረቱት አንዱ ሲሆን በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ላይ አገልግሏል። ለሁለት ዓመታት ያህል በዳይሬክተሩ የሥራ ፈቃድ ምክንያት የ INSA ተጠባባቂ ዳይሬክተር ነበር. በዚህም እንደ ኢትዮ ቴሌኮም እና የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን ባሉ በመረጃና ኮሙዩኒኬሽን ላይ የሚሰሩ የበርካታ የመንግስት ኤጀንሲዎች የቦርድ አባል ነበሩ። እ.ኤ.አ. በ2010 ከወታደርነት እና የኢንሳ (የመረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ) ምክትል ዋና ዳይሬክተር በመሆን ፖለቲከኛ ለመሆን ከመወሰኑ በፊት የሌተናል ኮሎኔልነት ማዕረግን አግኝተዋል።

የፖለቲካ ሥራ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የፓርላማ አባል[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አብይ የፖለቲካ ስራውን የጀመረው የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ) አባል ሆኖ ነው። ኦህዴድ ከ1991 ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል ገዥ ፓርቲ ሲሆን በኢትዮጵያ ገዥው ፓርቲ የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) ከነበሩት አራት ጥምር ፓርቲዎች አንዱ ነው። የኦህዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል እና የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የኮንግረስ አባል በመሆን በፍጥነት ተካሂደዋል። በ2010 ዓ.ም በተካሄደው አገራዊ ምርጫ አብይ የአጋሮ ወረዳን በመወከል የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ፓርላማ የታችኛው ምክር ቤት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል በመሆን ተመርጠዋል። በጅማ ዞን ከፓርላማ አባልነታቸው በፊትም ሆነ በነበሩበት ወቅት በእስልምና እምነት ተከታዮችና ክርስቲያኖች መካከል በርካታ ሃይማኖታዊ ግጭቶች ነበሩ። ከእነዚህ ግጭቶች መካከል ጥቂቶቹ ወደ ሁከት ተቀይረው ለሰው ህይወት እና ንብረት መውደም ምክንያት ሆነዋል። በዞኑ ዕርቀ ሰላም እንዲወርድ ከበርካታ የሀይማኖት ተቋማትና የሀገር ሽማግሌዎች ጋር በመተባበር ዓብይ የፓርላማ አባል በመሆን ንቁ ሚና ነበራቸው። በክልሉ የሙስሊሙና የክርስቲያኑ ማህበረሰብ ሰላማዊ መስተጋብር ወደነበረበት እንዲመለስ ዘላቂ የመፍታት ዘዴ በመቅረጽ "የሀይማኖት መድረክ ለሰላም" የተሰኘ መድረክ በማዘጋጀት አግዟል።

እ.ኤ.አ. በ2014፣ በፓርላማ ቆይታው፣ አቢይ በ2011 የሳይንስና ቴክኖሎጂ መረጃ ማዕከል (STIC) የተሰኘ የመንግስት የምርምር ተቋም ዋና ዳይሬክተር ሆነ። በሚቀጥለው አመት አብይ የኦህዴድ ስራ አስፈፃሚ አባል ሆነ። በዚያው አመት ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ለሁለተኛ ጊዜ ሲመረጥ ለትውልድ ወረዳው ለጎማ።

ወደ ስልጣን ተነሱ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. ከ2015 ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል እና በተለይም በአዲስ አበባ ዙሪያ ህገ-ወጥ የመሬት ወረራዎችን ለመከላከል በሚደረገው የኃይል እርምጃ አብይ ማዕከላዊ ከሆኑት መካከል አንዱ ሆነዋል። በ2016 የመሬት ቅርምቱ ዋና ማዕከል የሆነው የአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ቢቆምም፣ አለመግባባቱ ለተወሰነ ጊዜ ቀጥሏል የአካል ጉዳትና ሞት አስከትሏል። በስተመጨረሻም የአብይ አህመድን የፖለቲካ እንቅስቃሴ ያሳደገው፣ ትኩረት እንዲሰጠው ያደረጋቸው እና የፖለቲካ መሰላል እንዲወጣ ያደረገው ይህ ከመሬት ወረራ ጋር የተያያዘ ትግል ነው።

እ.ኤ.አ ኦክቶበር 2015 አቢይ የኢትዮጵያ የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ሆነው ከ12 ወራት በኋላ የተወው ልጥፍ ሆነ። እ.ኤ.አ ከጥቅምት 2016 ጀምሮ የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝዳንት አቶ ለማ መገርሳ ቡድን አባል በመሆን የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል በመሆን የኦሮሚያ ክልል ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው አገልግለዋል። አብይ አህመድም የኦሮሚያ ከተማ ልማትና ፕላን ፅህፈት ቤት ኃላፊ ሆነዋል። በዚህ ተግባር አብይ በኦሮሚያ ኢኮኖሚ አብዮት ፣በኦሮሚያ መሬትና ኢንቨስትመንት ማሻሻያ ፣የወጣቶች የስራ እድል ፈጠራ እንዲሁም በኦሮሚያ ክልል የተንሰራፋውን የመሬት ወረራ ለመቋቋም ዋና አንቀሳቃሽ ሃይል ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። በ2017 በተፈጠረው አለመረጋጋት ከሶማሌ ክልል የተፈናቀሉትን አንድ ሚሊዮን የኦሮሞ ተወላጆችን በመንከባከብ ከስልጣናቸው አንዱ ሆኖ ማገልገል ችሏል።

ከኦክቶበር 2017 ጀምሮ የኦዲፒ ሴክሬታሪያት ሃላፊ በመሆን፣ በኦሮሞ እና በአማራ ቡድኖች መካከል አዲስ ጥምረት እንዲፈጠር አመቻችቷል፣ ይህም የኢትዮጵያ ህዝብ ሁለት ሶስተኛውን ያካትታል።

እ.ኤ.አ. በ2018 መጀመሪያ ላይ ብዙ የፖለቲካ ታዛቢዎች አብይ እና ለማ መገርሳን በኦሮሞ ማህበረሰብ ውስጥ በጣም ተወዳጅ ፖለቲከኞች እና ሌሎች የኢትዮጵያ ማህበረሰቦች አድርገው ይቆጥሯቸዋል። ይህ የሆነው በኢትዮጵያ ከበርካታ አመታት ብጥብጥ በኋላ ነው። ነገር ግን ይህ ለአብይ አህመድ እና ለማ መገርሳ ጥሩ ደረጃ ቢሰጥም በኦሮሚያ ክልል እና በኢትዮጵያ መሰረታዊ ለውጥ እና ነፃነት ለማምጣት ከኦሮሚያ ክልል የተውጣጡ ወጣቶች አፋጣኝ እርምጃ እንዲወስዱ ጠይቀዋል - ይህ ካልሆነ ግን የበለጠ ብጥብጥ ይጠበቃል። እንደ ራሳቸው አቢይ ገለጻ ህዝቡ የፖለቲካ ምኅዳሩን በግልጽና በአክብሮት በመወያየት ሕዝቡን ከመግፋት ይልቅ ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ እንዲበቃ ለማድረግ የተለየ ንግግር እየጠየቁ ነው።

እ.ኤ.አ. እስከ 2018 መጀመሪያ ድረስ አብይ የኦዲፒ ሴክሬታሪያት እና የኦሮሚያ ቤቶችና ከተማ ልማት ፅህፈት ቤት ኃላፊ እና የኦሮሚያ ክልል ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው ሲያገለግሉ ቆይተዋል። የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ መሪ ሆነው ከተመረጡ በኋላ እነዚህን ሁሉ ኃላፊነቶች ትተዋል።

የኢህአዴግ አመራር ምርጫ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

ከሶስት አመታት ተቃውሞ እና ብጥብጥ በኋላ፣ እ.ኤ.አ. የኢህአዴግ ከፍተኛ አብላጫ ድምጽ በፓርላማ ሲገኝ፣ የኢህአዴግ ሊቀመንበር ቀጣዩ ጠቅላይ ሚኒስትር እንደሚሆኑ እርግጠኛ ሆነው ነበር። የኢህአዴግ ሊቀመንበር በበኩሉ ገዥው ፓርቲን ካዋቀሩት አራት ፓርቲዎች ማለትም የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ)፣ የአማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (አዴፓ)፣ የደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ደኢህዴን) እና የትግራይ ህዝብ መሪ ከሆኑት መካከል አንዱ ናቸው። ነፃ አውጭ ግንባር (ህወሓት)።

የአቶ ኃይለማርያም የስልጣን መልቀቂያ በኢህአዴግ ጥምር አባላት መካከል ለመጀመሪያ ጊዜ የተካሄደ የአመራር ምርጫ በእርሳቸው ምትክ እንዲተካ ምክንያት ሆኗል። ብዙ የፖለቲካ ታዛቢዎች አቶ ለማ መገርሳን (የኦህዴድ ሊቀመንበር) እና አብይ አህመድን ግንባር ቀደም እጩዎች አድርገው የገዢው ፓርቲ መሪ እና በመጨረሻም የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር እንዲሆኑ አድርገዋል። አቶ ለማ መገርሳ የብዙሀኑ ተወዳጆች ቢሆኑም የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት በሚፈቅደው መሰረት ጠቅላይ ሚኒስትር ለመሆን የሚያስፈልገው መስፈርት የብሔራዊ ፓርላማ አባል አልነበሩም። ስለዚህም አቶ ለማ መገርሳ ከአመራርነት ውድድር ውጪ ሆነዋል። እ.ኤ.አ. አንዳንድ ታዛቢዎች ኦህዴድ በጥምረት ውስጥ ያለውን የመሪነት ሚና ለማስቀጠል እና አብይ አህመድን ጠቅላይ ሚኒስትር ለማድረግ የወሰደው ስልታዊ እርምጃ ነው።

እ.ኤ.አ. 180 የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባላት የፓርቲውን መሪ ለመምረጥ ስብሰባቸውን በመጋቢት 1 ቀን 2010 ጀመሩ። አራቱ ፓርቲዎች እያንዳንዳቸው በ45 አባላት ልከዋል። የአመራር ፉክክር ከኦህዴድ ዓብይ አህመድ፣ አቶ ደመቀ መኮንን፣ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር እና የአዴፓ አመራር፣ ሽፈራው ሽጉጤ የደኢህዴን ሊቀመንበር እና ደብረፂዮን ገብረሚካኤል የህወሓት መሪ ነበሩ። አብይ አህመድ በብዙሃኑ ኢትዮጵያውያን ዘንድ ተወዳጅ የነበረ ቢሆንም በአመራር ውይይቶቹ ወቅት ከህወሓት እና ደኢህዴን አባላት ከፍተኛ ተቃውሞ ገጥሞታል።

መጋቢት 27/2010 የአመራር ምርጫ ሊጀመር ጥቂት ሰአታት ሲቀረው የአብይ አህመድ ቀንደኛ ተቃዋሚ ሆነው ይታዩ የነበሩት አቶ ደመቀ መኮንን ከምርጫው አቋርጠዋል። ብዙ ታዛቢዎች ይህንን የአብይ አህመድ ድጋፍ አድርገው ይመለከቱት ነበር። ከዚያም አቶ ደመቀ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው እንዲቀጥሉ ተወሰነ። አቶ ደመቀ ከስልጣን መውጣቱን ተከትሎ አብይ አህመድ ከአዴፓ እና ከኦዴፓ ስራ አስፈፃሚ አባላት በሙሉ ድምፅ ሊገመት የሚችል ሲሆን 18 ተጨማሪ ድምፅ ከሌላ ቦታ በምስጢር ድምጽ አግኝቷል። እኩለ ሌሊት ላይ አብይ አህመድ በኢትዮጵያ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ሊቀመንበር ሆነው የተሾሙ ሲሆን 108 ድምፅ በማግኘት የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ተደርገው የተቆጠሩ ሲሆን ሽፈራው ሽጉጤ 58 እና ደብረፂዮን ገብረሚካኤል 2 ድምፅ አግኝተዋል። እ.ኤ.አ ኤፕሪል 2 2018 አብይ አህመድ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተመርጠው ቃለ መሃላ ፈጸሙ።

ጠቅላይ ሚኒስትር[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ ኤፕሪል 2 ቀን 2018 አብይ በኢትዮጵያ ፓርላማ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ተረጋግጠው ቃለ መሃላ ፈጸሙ። የእርሱ ተቀባይነት ንግግር ወቅት, እሱ የፖለቲካ ማሻሻያ ቃል ገብቷል; የኢትዮጵያን አንድነትና የኢትዮጵያ ህዝቦች አንድነት ማሳደግ፤ ከኤርትራና ከኢትዮጵያ ጦርነት በኋላ እየተካሄደ ያለውን የኤርትራና የኢትዮጵያ የድንበር ግጭት ለመፍታት ከኤርትራ መንግሥት ጋር በመገናኘት በኢትዮጵያ ውስጥና ከኢትዮጵያ ውጭ ያሉ የፖለቲካ ተቃዋሚዎችንም ለማነጋገር። የአቀባበል ንግግራቸው ብሩህ ተስፋን የፈጠረ ሲሆን በኢትዮጵያ ውስጥ እና በውጭ ያሉ ተቃዋሚዎችን ጨምሮ የኢትዮጵያ ህዝብ እጅግ በጣም ጥሩ ምላሽ አግኝቷል። ንግግራቸውን ተከትሎ በመላ ሀገሪቱ ያለው ተወዳጅነት እና ድጋፍ ታሪካዊ ደረጃ ላይ የደረሰ ሲሆን አንዳንድ የፖለቲካ ታዛቢዎች አብይ ከገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ኢህአዴግ እጅግ በጣም ተወዳጅ ነው ሲሉ ይከራከራሉ።

የቤት ውስጥ ፖሊሲ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የአብይ መንግስት ስልጣን ከያዘበት እ.ኤ.አ ኤፕሪል 2018 ጀምሮ በሺዎች የሚቆጠሩ የፖለቲካ እስረኞችን ከኢትዮጵያ እስር ቤቶች እንዲፈቱ እና የሀገሪቱ የፖለቲካ ምህዳር በፍጥነት እንዲከፈት በመምራት በግንቦት 2018 ብቻ የኦሮሞ ክልል ከ7,600 በላይ የህግ ታራሚዎችን ይቅርታ አድርጓል። በግንቦት 29 የግንቦት 7 መሪ አቶ አንዳርጋቸው ፀጌ በሽብርተኝነት ተከሰው የሞት ፍርድ የተፈረደባቸው በፕሬዝዳንት ሙላቱ ተሾመ እና ከሌሎች 575 እስረኞች ጋር በይቅርታ ተፈትተዋል።

በእለቱ በአንዳርጋቸው ባልደረባ ብርሃኑ ነጋ እና በኦሮሞ ተቃዋሚው እና የህዝብ ምሁር ጃዋር መሀመድ ላይ እንዲሁም በአሜሪካ በሚገኙት ኢሳት እና OMN የሳተላይት ቴሌቭዥን አውታሮች ላይ ክሱ ተቋርጧል። ብዙም ሳይቆይ አብይ ከዚህ ቀደም ሃያ አራት ሰአት የሞት ፍርድ የተፈረደባቸውን አቶ አንዳርጋቸውን በጽህፈት ቤታቸው አግኝተው የማያውቁትን "ከዚህ በፊት ታይቶ የማይታወቅ" እርምጃ ወሰዱ። የገዥውን ፓርቲ ተቺዎች ሳይቀር “ደፋር እና አስደናቂ” በማለት የተወሰደ እርምጃ ነው። ዶ/ር አብይ ከዚህ ቀደም ቦሌ አለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ሲደርሱ በፖለቲካው ሂደት ሰላማዊ ተሳትፎ ለማድረግ ቁርጠኛ የሆኑትን መስራች ሌንጮ ለታን ጨምሮ የቀድሞ የኦሮሞ ነፃነት ግንባር አመራሮችን አግኝተው ነበር።

እ.ኤ.አ. ሜይ 30 ቀን 2018 ገዥው ፓርቲ የሀገሪቱን “አስጨናቂ” የጸረ-ሽብርተኝነት ህግ እንደሚያሻሽል ታውጇል፣ ይህም በሰፊው የፖለቲካ ጭቆና መሳሪያ ነው። እ.ኤ.አ. ሰኔ 1 ቀን 2018 አቢይ መንግስት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ለማስቆም ከሁለት ወራት ቀደም ብሎ የስድስት ወር የስልጣን ዘመኑን እንደሚያጠናቅቅ አስታውቋል ፣ ይህም የቤት ውስጥ ሁኔታን መሻሻሉን ጠቅሷል ። በጁን 4 2018 ፓርላማው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በማቆም አስፈላጊውን ህግ አጽድቋል። በጁን 2010 ዓ.ም ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሰጡት የመጀመሪያ መግለጫ፣ መንግስታቸው የተፈረደባቸውን "አሸባሪዎች" ከእስር ሲፈታ የተሰነዘረውን ትችት በመቃወም ተቃዋሚዎች እንደሚሉት ኢህአዴግ አንድ አካል ከሆንክ አልፎ ተርፎም ብታሟሉ የሚሰጣችሁ ስም ነው። ተቃውሞ" የዘፈቀደ እስራትን እና እራሳቸው ማሰቃየትን የሚደግፉ ፖሊሲዎች ተቃዋሚዎችን ለመጨፍለቅ ከህገ መንግስታዊ ዉጭ የሽብር ድርጊቶች መሆናቸውን ተከራክረዋል። ይህም በሰኔ 15 ቀን ለ304 እስረኞች (289ኙ ከሽብርተኝነት ጋር በተገናኘ የተከሰሱ) ተጨማሪ ይቅርታ መደረጉን ተከትሎ ነው።

የተሀድሶው ፍጥነት በገዢው ፓርቲ ውስጥ የተፈጠረውን አለመግባባት የገለጠ ሲሆን በወታደራዊ ሃይሉ ውስጥ ያሉ ጠንካራ ሃይሎች እና እስካሁን ገዢው ህወሓት "አስጨናቂ" ናቸው ተብሎ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ማብቂያ ላይ እና የፖለቲካ እስረኞችን ይፈታሉ ተብሏል።

ቀደም ሲል በትግራይ ኦንላይን የመንግስት ደጋፊ ድረ-ገጽ ላይ የወጣው ኤዲቶሪያል የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን መጠበቅ እንዳለበት በመሟገት አብይ "በጣም በፍጥነት እየሰራ ነው" ሲል ተናግሯል።የፖለቲካ እስረኞችን መፈታት የሚመለከት ሌላ ጽሁፍም የኢትዮጵያን መንግስት ጠቁሟል። የወንጀል ፍትህ ስርዓት ተዘዋዋሪ በር ሆኖ ነበር እናም የአብይ አስተዳደር በሺዎች የሚቆጠሩ እስረኞችን ይቅር ለማለት እና ለመፍታት በማይቻል ሁኔታ ሲጣደፍ የነበረ ሲሆን ከእነዚህም መካከል ብዙ ገዳይ ወንጀለኞች እና አደገኛ ቃጠሎዎች ። እ.ኤ.አ. ሰኔ 13 ቀን 2010 የህወሓት ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ባድሜን ተረክቦ ወደ ግል ለማዘዋወር የተላለፈውን ውሳኔ "መሰረታዊ ጉድለት ያለበት" ሲል አውግዟል።

ግልጽነት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. በ2018 ነፃ ፕሬስን በኢትዮጵያ ለማስፋፋት አብይ በስደት የሚገኙ ሚዲያዎችን ወደ መጡበት እንዲመለሱ ጋብዟል። እንዲመለሱ ከተጋበዙት የመገናኛ ብዙኃን አንዱ ኢሳት (በኢትዮጵያ ትግራውያን ላይ የዘር ማጥፋት እንዲፈጸም ጥሪ ያቀረበው) ነው።ነገር ግን አቢይ እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 2018 ስልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ እ.ኤ.አ. መጋቢት 25 ቀን 2010 ዓ.ም አንድ ጋዜጣዊ መግለጫ የሰጠው እ.ኤ.አ. ሥራውን ከጀመረ ከአምስት ወራት በኋላ ከጋዜጠኞች ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች ምላሽ ሰጥተዋል። እ.ኤ.አ. ከማርች 21 ቀን 2019 ጀምሮ ከጋዜጠኞች ለሚነሱ ጥያቄዎች መልስ ለመስጠት ፈቃደኛ ያልነበረበት ሌላ ጋዜጣዊ መግለጫ አልሰጠም (የተዘጋጁ መግለጫዎችን ከማንበብ ይልቅ)።

መንግሥታዊ ያልሆኑት ሂዩማን ራይትስ ዎች፣ የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ኮሚቴ እና አምነስቲ ኢንተርናሽናል እንደገለፁት የአብይ መንግስት እ.ኤ.አ. ከ2019 አጋማሽ ጀምሮ የኢትዮጵያን ጋዜጠኞች እያሰረ እና የሚዲያ ተቋማትን እየዘጋ ነው (ከኢሳት-ቲቪ በስተቀር)። ከአለም አቀፍ ሚዲያዎች መንግስታቸው የሮይተርስን ዘጋቢ የፕሬስ ፍቃድ አግዶ የነበረ ሲሆን ለቢቢሲ እና ለዶይቸ ቬለ ዘጋቢዎችም መንግስት "የመገናኛ ብዙሃን ስርጭት ህግን በመጣስ" ሲል የገለፀውን የማስጠንቀቂያ ደብዳቤ አስተላልፏል።

የኢኮኖሚ ማሻሻያ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 ገዥው ጥምረት በመንግስት ባለቤትነት የተያዙ ድርጅቶችን ወደ ግል የማዞር እና ከወሰን ውጪ ተብለው የሚታሰቡ በርካታ ቁልፍ የኢኮኖሚ ዘርፎችን ነፃ የማውጣት ፍላጎት እንዳለው አስታውቋል።

በቴሌኮሙኒኬሽን፣ በአቪዬሽን፣ በኤሌትሪክ እና በሎጅስቲክስ ዘርፍ ያሉ የመንግስት ሞኖፖሊዎች እንዲቆሙ እና እነዚያ ኢንዱስትሪዎች ለግሉ ዘርፍ ውድድር ክፍት ይሆናሉ። በአፍሪካ ትልቁ እና ከፍተኛ ትርፋማ የሆነውን የኢትዮጵያ አየር መንገድን ጨምሮ በመንግስት ቁጥጥር ስር ያሉ ድርጅቶች አክሲዮኖች ለሀገር ውስጥ እና ለውጭ ባለሀብቶች ሊገዙ ነው ፣ ምንም እንኳን መንግስት በእነዚህ ኩባንያዎች ውስጥ ከፍተኛውን ድርሻ መያዙን የሚቀጥል ቢሆንም በዚህ መንገድ ይቀጥላል ። የኢኮኖሚውን ከፍተኛ ደረጃ መቆጣጠር፣ አነስተኛ ወሳኝ ተብለው በሚገመቱ ዘርፎች የመንግስት ኢንተርፕራይዞች የባቡር ኦፕሬተሮችን፣ ስኳርን፣ የኢንዱስትሪ ፓርኮችን፣ ሆቴሎችን እና የተለያዩ የማኑፋክቸሪንግ ድርጅቶችን ጨምሮ ሙሉ በሙሉ ወደ ግል ሊዘዋወሩ ይችላሉ።

መንግስት በኢኮኖሚው ላይ ያለውን ቁጥጥር ደረጃ በተመለከተ የርዕዮተ ዓለም ለውጥን ከመወከል በተጨማሪ፣ እርምጃው በ2017 የበጀት ዓመት መጨረሻ ላይ ያለውን የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ ክምችት ለማሻሻል ያለመ ተግባራዊ እርምጃ ተደርጎ ታይቷል። ከሁለት ወር በታች ዋጋ ያለው ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ የሚገቡ ምርቶች፣ እንዲሁም እያደገ የመጣውን የሉዓላዊ ዕዳ ጫና በማቃለል።

እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 ዓ.ም አብይ የመንግስት የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል ከማዘዋወሩ ጋር ተያይዞ የኢትዮጵያ ስቶክ ልውውጥ ለማቋቋም ያለውን ፍላጎት አስታውቋል። እ.ኤ.አ. በ2015 ኢትዮጵያ በሕዝብ ብዛትም ሆነ በጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት የአክሲዮን ልውውጥ ሳታገኝ ከዓለም ትልቁ ሀገር ነበረች።

የውጭ ፖሊሲ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. በግንቦት 2018 አብይ ሳውዲ አረቢያን ጎበኘ፣የ2017ቱን የሳዑዲ አረቢያ ጽዳት ተከትሎ ለእስር የተዳረጉት ቢሊየነር ስራ ፈጣሪ መሀመድ ሁሴን አል አሙዲን ጨምሮ ኢትዮጵያውያን እስረኞች እንዲፈቱ ዋስትና አግኝቷል።

እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 ከግብፅ ፕሬዝዳንት አብደል ፋታህ ኤል-ሲሲ ጋር በካይሮ ተገናኝተው በተናጥል በአዲስ አበባ የደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር እና የአማፅያኑ መሪ ሪያክ ማቻር የሰላም ድርድርን ለማበረታታት ሞክረዋል ።

የጅቡቲ እና የወደብ ስምምነት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አብይ ስልጣን ከያዙ በኋላ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ የባህር በር የሌላትን የኢትዮጵያን የወደብ ተጠቃሚነት የማስፋት ፖሊሲ ተከተለ። ወደ ስልጣን ከመምጣታቸው ጥቂት ቀደም ብሎ የኢትዮጵያ መንግስት ከዲፒ ወርልድ ጋር በመተባበር እውቅና በሌለው የሶማሊላንድ ሪፐብሊክ በርበራ ወደብ 19 በመቶ ድርሻ እንደሚወስድ ይፋ ሆነ። እ.ኤ.አ በግንቦት 2018 ኢትዮጵያ በጅቡቲ ወደብ ላይ ፍትሃዊ ይዞታ እንዲኖራት ከጅቡቲ መንግስት ጋር ስምምነት የተፈራረመች ሲሆን ይህም ኢትዮጵያ በወደቡ ልማት እና የወደብ አያያዝ ክፍያ ላይ የበኩሏን ድርሻ እንድትይዝ ያስችላታል።

ከሁለት ቀናት በኋላ ተመሳሳይ ስምምነት ከሱዳን መንግስት ጋር ኢትዮጵያ በፖርት ሱዳን የባለቤትነት ድርሻ እንድትኖራት ተፈራረመ። የኢትዮ-ጅቡቲ ስምምነት ለጅቡቲ መንግስት በመንግስት ባለቤትነት የተያዙ የኢትዮጵያ ኩባንያዎችን እንደ የኢትዮጵያ አየር መንገድ እና ኢትዮ ቴሌኮምን በመሳሰሉት ኩባንያዎች ላይ ድርሻ እንዲወስድ አማራጭ ይሰጣል። ይህን ተከትሎም ብዙም ሳይቆይ አብይ እና የኬንያው ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ በላሙ ወደብ የኢትዮጵያ ሎጅስቲክስ ተቋም በላሙ ወደብ እና በላሙ-ደቡብ ሱዳን-ኢትዮጵያ ትራንስፖርት ኮሪደር (LAPSET) ለመገንባት ስምምነት ላይ መድረሳቸውን ይፋ ማድረጉ ይታወሳል። ፕሮጀክት.

የኢትዮጵያና የኤርትራ ግንኙነት ወደ መደበኛው መቀየሩም ኢትዮጵያ ከኢትዮ-ኤርትራ ግጭት በፊት ዋና ወደቦቿ የነበሩትን የማሳዋ እና አሰብ ወደቦችን መጠቀም እንድትቀጥል እድል ይከፍታል ይህም ለሰሜናዊው ክልል ልዩ ጥቅም ይኖረዋል። ትግራይ። እ.ኤ.አ. ከ1998 ጀምሮ የኢትዮጵያ የባህር ላይ ትራፊክን ከሞላ ጎደል ያስተናገደውን ኢትዮጵያ በጅቡቲ ወደብ ላይ ያለውን ጥገኝነት ይቀንሳል።

ኤርትሪያ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አብይ ስልጣን እንደተረከበ የኢትዮ-ኤርትራ ግጭት እንዲቆም ለመደራደር ፈቃደኛ መሆናቸውን ገለፁ። እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 በኤርትራ እና በኢትዮጵያ መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት ለማስቆም መንግስት አጨቃጫቂውን የድንበር ከተማ ባድሜን ለኤርትራ ለማስረከብ በ2000 የአልጀርሱ ስምምነት መሰረት መስማማቱን ይፋ አድርጓል። በኢትዮጵያና በኤርትራ ጦርነት ወቅት ጦርነቱ ቢያበቃም። ኢትዮጵያ ባድሜን ለኤርትራ እንድትሰጥ የሰጠውን የአለም አቀፍ የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ እስከዚያው ድረስ ውድቅ አድርጋ ነበር፣ በዚህም የተነሳ በሁለቱ መንግስታት መካከል የቀዘቀዘ ግጭት (በሕዝብ ዘንድ “ጦርነት የለም፣ ግን ሰላም የለሽ ፖሊሲ ነው”)።

እ.ኤ.አ. ሰኔ 20 ቀን 2010 በተከበረው ብሔራዊ በዓል ላይ የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ በአቢይ የቀረበውን የሰላም ተነሳሽነት ተቀብለው የልዑካን ቡድን ወደ አዲስ አበባ እንዲልኩ ሀሳብ አቅርበዋል። እ.ኤ.አ. ሰኔ 26 ቀን 2018 የኤርትራ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኦስማን ሳልህ መሀመድ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ ወደ ኢትዮጵያ ባደረገው የመጀመሪያው የኤርትራ ከፍተኛ የልዑካን ቡድን አዲስ አበባን ጎብኝተዋል።

አብይ ከኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር በመጋቢት 2019

በአስመራ፣ በጁላይ 8፣ 2018፣ በ2018 የኤርትራ እና ኢትዮጵያ የመሪዎች ስብሰባ ላይ ከኤርትራ አቻ ጋር የተገናኘው የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ መሪ ሆነ። በማግስቱ ሁለቱ ውጥረቱ እንዲቆም እና ከሌሎች ጉዳዮች መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቱን እንደገና ለመመስረት “የሰላም እና የወዳጅነት የጋራ መግለጫ” ተፈራርመዋል። የቀጥታ የቴሌኮሙኒኬሽን፣ የመንገድ እና የአቪዬሽን ግንኙነቶችን እንደገና መክፈት፤ እና ኢትዮጵያ የማሳዋ እና አሰብ ወደቦችን እንድትጠቀም ማመቻቸት። አቢይ በ2019 የኖቤል የሰላም ሽልማት የተሸለመው ጦርነቱን ለማስቆም ባደረገው ጥረት ነው።

በተግባር ግን ስምምነቱ "በአብዛኛው ተግባራዊ ያልሆነ" ተብሎ ተገልጿል. ተቺዎች በሁለቱ ሀገራት መካከል ብዙም ለውጥ አላመጣም ይላሉ። ከኤርትራ ዲያስፖራዎች መካከል፣ በተግባር ብዙም ያልተቀየረ ቢሆንም፣ ከኤርትራ ጋር በተደረገው ስምምነት ላይ በማተኮር ለኖቤል የሰላም ሽልማት ብዙዎች እንደማይቀበሉት ገልጸዋል። እ.ኤ.አ. በጁላይ 2020 የኤርትራ የማስታወቂያ ሚኒስቴር “የሰላሙ ስምምነት ከተፈረመ ከሁለት ዓመታት በኋላ የኢትዮጵያ ወታደሮች በሉዓላዊ ግዛታችን ውስጥ መገኘታቸውን ቀጥለዋል፣ የሁለቱም ሀገራት ንግድ እና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት በሚፈለገው መጠንና መጠን አልቀጠለም።[7][8]

የኖቤል የሰላም ሽልማትን የመሻር ጥሪ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. በጥር 2019 ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ ለኢትዮጵያ አምባሳደሮች በተሰበሰቡበት ወቅት ባደረጉት ንግግር በጦርነት ወቅት የሚፈጸሙ ጾታዊ ጥቃቶችን አስመልክቶ ጠንከር ያለ አስተያየት ሰጥተዋል።

እ.ኤ.አ. በ1896 በአዱዋ ጦርነት እና በኋላም በኤርትራ ጦርነት ወቅት የወታደሮችን ሚና በመጥቀስ አብይ “ይህ አልተመረመረም ፣ ግን ግልጽ ነው። በአጼ ምኒልክ ጊዜ ከአድዋ ጦርነት ጀምሮ እስከ ኋለኞቹ ጦርነቶች ድረስ ብዙ ከመሃል ኢትዮጵያ - ኦሮሞዎች፣ አማሮች - ወደ ትግራይ ሄደው ለመታገል ቆይተዋል። ከኤርትራ ጋር ለነበረው ጦርነት እዛ ነበሩ እና ትግራይ ውስጥ ለ30 አመታት ወታደራዊ ሰልፉ ነበረ። ስለዚህ ኦሮሞ በትግራይ ያለው ድርሻ ምን ያህል እንደሆነ እያሰቡ ከሆነ ለማወቅ ለDNA ተዉት። (የታዳሚው ታዳሚዎች) ይህን መናገሩ ስህተት ሊሆን ይችላል፡ ግን፡ ወደ አድዋ ለውጊያ የሄዱት ብቻ ሄደው አልተመለሱም። እያንዳንዳቸው 10 ያህል ልጆች ነበሯቸው። [የታዳሚው ከፍተኛ ሳቅ እና ጭብጨባ]። ጃን ኒሰን እና ባልደረቦቻቸው ይህንን እንደ “ግልጽ እውቅና፣ ወታደራዊ ስልቶችን እና ስትራቴጂን እንደ ማእከላዊ አምድ የሚይዝ፣ በጦርነት ውስጥ የአስገድዶ መድፈር አጠቃቀምን እንደ ማረጋገጫ” አድርገው ይቆጥሩታል።

እ.ኤ.አ ሰኔ 2021 የበርካታ ሀገራት ተወካዮች በትግራይ በተፈፀሙ የጦር ወንጀሎች ምክንያት ለአብይ የኖቤል የሰላም ሽልማት በድጋሚ እንዲታይ ጠይቀዋል። በአንድ ወቅት ዘ ጋርዲያን የተባለው የውጪ ጉዳይ አዘጋጅ ሲሞን ቲስዳል በሰጠው አስተያየት አብይ “በተለየው ክልል ስላደረገው ተግባር የኖቤል የሰላም ሽልማቱን መስጠት አለበት” ሲል ጽፏል።

Change.org በተባለው የፔቲሽን ድርጅት ውስጥ ያለ ሰው የሰላም ሽልማቱን በመሻር 35,000 ፊርማዎችን ለመሰብሰብ ዘመቻ ከፍቷል። ከሴፕቴምበር 2021 ጀምሮ ወደ 30,000 የሚጠጉ ተገኝተዋል።

ግብጽ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ዙሪያ በግብፅና በኢትዮጵያ መካከል ያለው አለመግባባት በሁለቱም ሀገራት ብሔራዊ ስጋት ሆኗል። "ኢትዮጵያን ግድብ ከመስራቷ የሚከለክለው ምንም አይነት ሃይል የለም፣ ጦርነት ካስፈለገ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎችን እናዘጋጅ ነበር" ሲሉ ዶ/ር አብይ አስጠንቅቀዋል።

አክቲቪስቱ፣ ዘፋኙ እና የፖለቲካው ታዋቂው የሀጫሉ ሁንዴሳ ግድያ በአዲስ አበባ እና በሌሎች የኢትዮጵያ ከተሞች ብጥብጥ ከቀሰቀሰ በኋላ አብይ ፍንጭ የሰጠው ለግድያው ግልፅ የሆነ ተጠርጣሪ እና ግልጽ ምክንያት ሳይኖር፣ ሁንዴሳ በካይሮ ትእዛዝ በሚሰሩ የግብፅ የደህንነት አባላት ተገድሎ ሊሆን እንደሚችል ፍንጭ ሰጥቷል። ችግር ለመቀስቀስ. አንድ የግብፅ ዲፕሎማት ግብፅ አሁን ካለችበት ውጥረት ጋር ምንም ግንኙነት የላትም ሲሉ ምላሽ ሰጥተዋል። ኢያን ብሬመር በታይም መጽሄት መጣጥፍ ላይ ጠ/ሚኒስትር አብይ "ኢትዮጵያውያንን በጋራ ጠላት ላይ አንድ ለማድረግ የሚያስችል ፍየል እየፈለጉ ሊሆን ይችላል" ሲል ጽፏል።

የሃይማኖት ስምምነት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

ኢትዮጵያ የተለያዩ የሀይማኖት ቡድኖች በዋናነት የክርስቲያን እና የሙስሊም ማህበረሰቦች ሀገር ነች። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም ሆነ የኢትዮጵያ እስልምና ምክር ቤት የሃይማኖትና የአስተዳደር መከፋፈልና ግጭቶች የገጠሟቸው በሃይማኖትና በሃይማኖት መካከል ያሉ ልዩነቶችና ግጭቶች ዋነኛ አሳሳቢ ጉዳዮች ነበሩ። እ.ኤ.አ. በ 2018 በቤተክርስቲያኒቱ ውስጥ ያሉ ተቀናቃኞችን በማስታረቅ ላከናወኑት ተግባር በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ልዩ "የሰላምና እርቅ" ሽልማት ተሰጥቷቸዋል።

የደህንነት ሴክተር ማሻሻያ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የጸጥታው ሴክተር ማሻሻያ ሰኔ 2010 ዓ.ም አቢይ የኢትዮጵያ ብሄራዊ መከላከያ ሰራዊት ከፍተኛ አዛዦችን ባነጋገረበት ወቅት በፖለቲካ ውስጥ ያለውን ሚና ለመገደብ በማሰብ ሰራዊቱን ውጤታማነቱን እና ሙያዊ ብቃቱን ለማጠናከር ማሻሻያ ለማድረግ እንደሚፈልግ አስታውቋል። ይህ በኢትዮጵያ ውስጥም ሆነ ከአለማቀፍ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች ማለትም ከአምነስቲ ኢንተርናሽናል፣ ከፍተኛ አወዛጋቢ የሆኑትን እንደ ሊዩ ሃይል ያሉ የክልል ታጣቂዎችን ለመበተን በድጋሚ የቀረበ ጥሪ ተከትሎ ነበር። ይህ እርምጃ አብዛኛውን የወታደራዊ ከፍተኛ አዛዥን ከሚቆጣጠሩት የህወሓት ጠንካራ ሃይሎች ተቃውሞ ሊገጥመው ይችላል ተብሎ ይታሰባል።

በተለይም በ1996 ኤርትራ መገንጠልን ተከትሎ በጅቡቲ ከግዛት ውጭ የሚደረግ ጉዞን ተከትሎ የተበተነው የኢትዮጵያ ባህር ሃይል በመጨረሻ እንዲዋቀር ጥሪ አቅርበዋል "ወደፊት የባህር ሃይላችንን አቅማችንን መገንባት አለብን። ይህ እርምጃ አገሪቱ ከ25 ዓመታት በፊት በባሕር ዳርቻዋ ላይ በደረሰባት ኪሳራ አሁንም ብልህ የሆኑ ብሔርተኞችን እንደሚስብ ተዘግቧል። ኢትዮጵያ በጣና ሀይቅ ላይ የባህር ማሰልጠኛ ተቋም እና የሀገር አቀፍ የባህር ማጓጓዣ መስመር ቀድሞውኑ አላት።

እ.ኤ.አ. ሰኔ 7 ቀን 2007 ዓ.ም ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ የ ENDF ዋና ኢታማዦር ሹም ሳሞራ ዮኒስን በሌተናል ጄኔራል ሰዓረ መኮንን የብሔራዊ መረጃና ደኅንነት አገልግሎት ዳይሬክተር ጌታቸው አሰፋን በሌ/ጄኔራል አደም መሐመድ በመተካት ሰፊ የድጋፍ ማሻሻያ አድርጓል። የብሔራዊ ደኅንነት አማካሪና የቀድሞ የጦር አዛዥ የነበሩት አቶ አባዱላ ገመዳ፣ ከሕወሓት መስራቾች አንዱና የውጭ ግንኙነት ስትራቴጂክ ጥናትና ምርምር ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር አቶ ስብሃት ነጋ ጡረታ መውጣታቸው ቀደም ሲል በግንቦት ወር ይፋ መደረጉ ይታወሳል።

የእጅ ቦምብ ጥቃት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

ለአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ድጋፍ ለማሳየት በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ታላቅ ሰላማዊ ሰልፍ ተካሂዷል። አብይ ለተሰበሰበው ህዝብ ንግግር እንደጨረሰ እሳቸውና ሌሎች ከፍተኛ ባለስልጣናት ከተቀመጡበት በ17 ሜትር ርቀት ላይ የእጅ ቦምብ ተወርውሮ አረፈ። ሁለት ሰዎች ሲሞቱ ከ165 በላይ ቆስለዋል። ጥቃቱን ተከትሎም የፖሊስ ምክትል ኮሚሽነር ግርማ ካሳን ጨምሮ 9 የፖሊስ አባላት በቁጥጥር ስር ውለው ወዲያው ከስራ የተባረሩ ናቸው። አጥቂዎችን የጫነች የፖሊስ መኪና እንዴት ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር እንደተቃረበ እና ወዲያው መኪናው አጥፊ መረጃዎችን እንደበራች የሚሉ ጥያቄዎች ተጠይቀዋል። ከጥቃቱ በኋላ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በፍንዳታው ምንም ጉዳት ሳይደርስባቸው በብሔራዊ ቲቪ ቀርበው ጉዳዩን “ኢትዮጵያን አንድነቷን ለማየት የማይፈልጉ ኃይሎች ያደረጉት ያልተሳካ ሙከራ” ሲሉ ገልጸውታል። በዕለቱም ጠቅላይ ሚኒስትሩ በጥቃቱ የተጎዱ ሰዎችን ለማግኘት በጥቁር አንበሳ አጠቃላይ ሆስፒታል ድንገተኛ ጉብኝት አድርገዋል።

የካቢኔ ለውጥ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ ኦክቶበር 16 ቀን 2010 ዓ.ም በተካሄደው የፓርላማ ስብሰባ፣ በሀገሪቱ ታሪክ የመጀመሪያ የሆነው የመንግስት ሚኒስትሮች ቁጥር ከ28 ወደ 20 የካቢኔ አባላት ግማሹን የሴት ሚኒስትሮችን ቦታ እንዲይዝ አቢይ ሀሳብ አቅርቧል። በአዲሱ የካቢኔ መዋቅር ውስጥ የመጀመሪያዋ ሴት ፕሬዚዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ; የመጀመሪያዋ ሴት የመከላከያ ሚኒስቴር ሚኒስትር አይሻ መሐመድ ሙሳ; የአዲሱ የሰላም ሚኒስቴር የመጀመሪያዋ ሴት ሚኒስትር ወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል፣ የኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ እና የስለላ ኤጀንሲዎች ኃላፊነት፣ የጠቅላይ ሚኒስትር ፅህፈት ቤት የመጀመሪያዋ ሴት ፕሬስ ሴክሬታሪ ወይዘሮ ቢልለኔ ስዩም ወልደየስ

የበይነመረብ መዘጋት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እንደ ሂዩማን ራይትስ ዎች እና ኔትብሎክስ ያሉ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች እንደሚገልጹት፣ አገሪቱ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ፈጣን ዲጂታላይዜሽንና በሴሉላር የኢንተርኔት ግንኙነት ላይ ብትተማመንም በዐብይ አህመድ መሪነት በፖለቲካ ምክንያት የሚደረጉ የኢንተርኔት መዘጋት በከባድና በከባድ ሁኔታ ተባብሰዋል። እ.ኤ.አ. በ2020 በኢትዮጵያ መንግስት የኢንተርኔት መዘጋት “በተደጋጋሚ የሚሰማራ” ተብሎ ተገልጿል:: አክሰስ አሁን እንደተናገረው መዝጋት “ባለሥልጣናት ብጥብጥ እና እንቅስቃሴን ለመደበቅ የሚያስችል መሣሪያ” ሆኗል ብሏል። መንግስታቸው ‹ውሃም አየርም አይደለም› እንዳሉት እና መቼ ኢንተርኔት ይቆርጣል።

የፖለቲካ ፓርቲ ማሻሻያ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. ህዳር 21 ቀን 2011 የኢህአዴግ ገዢ ጥምረት ከፀደቀ በኋላ፣ የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) እና ሌሎች አምስት አጋር ፓርቲዎችን ከመሰረቱት አራቱ ፓርቲዎች ሦስቱን በማዋሃድ ብልጽግና ፓርቲ የተሰኘ አዲስ ፓርቲ ተቋቁሟል። ፓርቲዎቹ የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ)፣ የደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ደኢህዴን)፣ የአማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (አዴፓ)፣ የሐረሪ ብሄራዊ ሊግ (ሀብሊግ)፣ የኢትዮጵያ ሶማሌ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢሶህዴፓ)፣ የአፋር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት ይገኙበታል። ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (አብዴፓ)፣ የጋምቤላ ህዝቦች አንድነት ፓርቲ (ጋህአፓ) እና የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ቤጉህዴፓ) አዲስ የተዋሃደ ፓርቲ መርሃ ግብሮች እና መተዳደሪያ ደንቦቹ በመጀመሪያ የጸደቁት በኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ነው። "የብልጽግና ፓርቲ የሁሉም ኢትዮጵያዊያን ብዝሃነት እና አስተዋጾ እውቅና የሚሰጥ እውነተኛ ፌዴራላዊ ስርዓትን ለማጠናከር እና ተግባራዊ ለማድረግ ቁርጠኛ ነው" ብለው ያምናሉ።

የእርስ በርስ ግጭቶች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

አወል አሎ በ2018 አብይ ወደ ስልጣን ሲመጣ ሁለት የማይታረቁ እና ፓራዶክሲካል የወደፊት ራዕይ ተፈጥሯል ሲል ይሞግታል። የእነዚህ ርዕዮተ ዓለም እይታዎች ማዕከላዊ የኢትዮጵያ መንግሥት ታሪካዊ ትርክትን ይቃረናሉ። አቢይ በሀገሪቱ ትልቅ ማሻሻያ አደረገ እና ከህወሀት አባላት ጋር ያለውን ግንኙነት ያበላሻል ተብሎ የሚጠረጠረው የነጻነት እርምጃ ከዚህ በታች የተዘረዘሩትን የእርስ በርስ ግጭቶች እና የአብይ ጠቅላይ ሚኒስትርነት ጊዜ በዝርዝር ይዘረዝራል።

የአማራ ክልል መፈንቅለ መንግስት ሙከራ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. መኮነን - የኢትዮጵያ የሀገር መከላከያ ሰራዊት ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም - ረዳታቸው ሜጀር ጀነራል ግዛቸው አበራ የአማራ ክልል የጸጥታ ሃይል ሃላፊ ብርጋዴር ጀነራል አሳምነው ጽጌን ወንጀሉን በመምራት ላይ ናቸው ሲል ከሰሰ። እና ፅጌ ሰኔ 24 ቀን በባህር ዳር አካባቢ በፖሊስ በጥይት ተመትተዋል።

የመተከል ግጭት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. ከሰኔ 2010 ጀምሮ በኢትዮጵያ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል መተከል ዞን በተደረገው ጦርነት የጉሙዝ ተወላጆች ሚሊሻዎችን ያሳተፈ ነው ተብሏል። ጉሙዝ እንደ ቡአዲን እና የጉሙዝ ነፃ አውጪ ግንባር የመሳሰሉ ሚሊሻዎችን በማቋቋም ጥቃት ፈጽሟል ተብሏል። እንደ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ዘገባ ከታህሳስ 22 እስከ 23 ቀን 2020 የጉሙዝ ጥቃት በአማራ፣ በኦሮሞ እና በሺናሻ ላይ የተፈጸመ ሲሆን የጉሙዝ ብሄረተኞች “ሰፋሪ” ብለው ይመለከቷቸዋል።

ኦክቶበር 2012 የኢትዮጵያ ግጭቶች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

እ.ኤ.አ. በጥቅምት 2019 ኢትዮጵያዊው አክቲቪስት እና የሚዲያ ባለቤት ጃዋር መሀመድ ጥቅምት 23 ቀን ምሽት ላይ በቁጥጥር ስር ለማዋል የፖሊስ አባላት የደህንነት ዝርዝሩን በአዲስ አበባ የሚገኘውን የመኖሪያ ቤቱን ግቢ ለቀው እንዲወጡ ለማድረግ ሞክረዋል ሲል ተናግሯል ። ስለዚህ በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ትእዛዝ። ባለፈው ቀን አብይ በፓርላማ ንግግር ሲያደርግ "የኢትዮጵያ ፓስፖርት የሌላቸው የሚዲያ ባለቤቶች "በሁለቱም መንገድ እየተጫወቱ ነው" ሲሉ ክስ ሰንዝረው ነበር፤ ይህ ደግሞ ከጃዋር ጋር የተያያዘ ከሆነ ነው። የኢትዮጵያን ሰላምና ህልውና የሚያናጋ... እርምጃ እንወስዳለን።[9][10][11]

ሀጫሉ ሁንዴሳ አመጽ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የኦሮሞ ዘፋኝ ሃጫሉ ሁንዴሳ ግድያ ከጁን 30 እስከ ጁላይ 2 ቀን 2020 በኦሮሚያ ክልል፣ አዲስ አበባ እና ጅማ ላይ ከፍተኛ ብጥብጥ አስከትሏል፣ በሁከቱ ቢያንስ 239 ሰዎች መሞታቸውን የፖሊስ የመጀመሪያ ዘገባ ያሳያል።[12][13][14][15][16][17][18][19][20]

ማጣቀሻዎች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

  1. ^ https://amharic.ethsat.com/ዶክተር-አብይ-አሕመድ-በኢትዮጵያውያን-ፌ/
  2. ^ https://www.bbc.com/amharic/44722156
  3. ^ https://mereja.com/amharic/v2/141489
  4. ^ https://www.bbc.com/amharic/news-56596284
  5. ^ https://www.dw.com/am/የተጀመረው-ዕርቅ-ለኢትዮጵያና-ኤርትራ-ግብይት-ምን-ይፈይዳል/a-44637574
  6. ^ https://www.unicef.org/ethiopia/sites/unicef.org.ethiopia/files/2020-04/Refugee%20camp%20Guide.pdf
  7. ^ https://www.bbc.com/amharic/news-45545756#:~:text=የኢትዮጵያና%20የኤርትራ%20መሪዎች%20እሁድ%20ግንኙነታቸውን%20የበለጠ%20የሚያጠናክር%20ነው,ሚኒስቴር%20ስምምነቱን%20"ባለሰባት%20ነጥብ%20ስምምነት"%20ብቻ%20ሲል%20ገልጾታል።
  8. ^ https://www.dw.com/am/የኢትዮ-ኤርትራ-የሰላም-ስምምነት-አንድምታ/a-45717034
  9. ^ https://amharic.voanews.com/a/oromia-10-8-2019/5115691.html
  10. ^ https://amharic.zehabesha.com/archives/125149
  11. ^ http://almariam.com/2015/02/24/ቻው-ቻው-በኢትዮጵያ-የካሩቱሪ-ቅኝ-ግዛት-ፕ/
  12. ^ https://amharic.addisstandard.com/በአርቲስት-ሀጫሉ-ሁንዴሳ-ግድያ-ጋር-በተያ/
  13. ^ https://amharic.voanews.com/a/5491325.html
  14. ^ https://www.fanabc.com/በአርቲስት-ሀጫሉ-ግድያ-የተጠረጠረው-ከበ/
  15. ^ https://am.globalvoices.org/2020/09/973
  16. ^ https://am.al-ain.com/article/fed-court-sentences-the-tilahun-yami-to-life-in-prison
  17. ^ https://www.dw.com/am/የአርቲስት-ሃጫሉ-ሁንዴሳ-ሐውልት-በመሓል-አዲስ-አበባ-ሊቆም-ነው/a-54139642
  18. ^ http://wazemaradio.com/የጥጥና-ጨርቃ-ጨርቅ-ዘርፉ-ፈተና-ርካሽ-ጉል/
  19. ^ https://waltainfo.com/am/የአርቲስት-ሀጫሉ-ሁንዴሳ-1ኛ-ሙት-ዓመት-መታ/
  20. ^ https://newbusinessethiopia.com/amharic/tag/የአርቲስት-ሀጫሉ-ሁንዴሳ-ግድያ/