አርጎብኛ

ከውክፔዲያ
Jump to navigation Jump to search

አርጎብኛ ከደቡባዊ ሴሜቲክ ቋንቋወች አንዱ ነው። በአንድ ወገን በጥቂቱ ከ አማርኛ በሌላ ወገን ከ ሐረሪኛ ጋር ተመሳሳይ ቅርጽ ያለው ቋንቋ ነው።

የአርጎባ ማህበረሰብ፣ በኢትዮጵያ በሰሜናዊ ክፍል ትግራይና ወሎ፣ በደቡብ እስከ ባሌ፣በምስራቅ እስከ ሐረር ቆላማ ስፍራና አፋር፣ ሰሜን ሸዋ አካባቢ የሚኖሩ ሕዝቦች ናቸው፡፡

አርጎባዎች በኤርትራም እንደሚኖሩ ሲጠቆም “ጀበርት” የሚል መጠሪያ አላቸው፡፡ “አርጎቦ” የብሔረሰብ እና የቋንቋ መጠሪያ ነው፡፡ በ13ኛው ክፍለ ዘመን የይፋት ወላስማ ሥርወ መንግሥት ንግድን መሥርቶ በነበረ በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን እስላማዊ መንግሥትን እንዳቋቋመ የሚገለጸው በኋላም በሁለተኛው ሂጅራ በነብዩ መሐመድ የእስልምና እምነት ተከታዮች ከቁረሾች ጋር በነበረው ግጭት ወደ ኢትዮጵያ የገቡ አረቦችን ተቀብሎ ያስተናገደ የመጀመሪያው የሙስሊም ማህበረሰብ የአርጎባ ማህበረሰብ እንደሆነም ይጠቁማሉ፡፡ “አርጎብኛ” የሴሜቲክ ቋንቋ ዝርያ ሲሆን በውል የተለዩ ሁለት ዘዬዎች አሉት፡፡ የመጀመሪያው በደቡብ ወሎ አካባቢ የሚነገረው “ሾንኬ ጦልሃ” እና በአፋር ክልል አርጎባ ልዩ ወረዳ ና በሰሜን ሸዋ የሚነገረው “ሸዋ ሮቢት ልዩ አምባ ዘዬ” በመባል ይታወቃሉ::

ከሰሜን እስከ ደቡብ ምስራቅ ተበታትነው በስብጥርና በኩታገጠምነት የሚገኙት አርጎባዎች ሙሉ በሙሉ የእስልምና እምነት ተከታዬች ሲሆኑ “አርጎባ” የሚለው የብሄረሰቡ መጠሪያ ስያሜ እንደ አካባቢው ነዋሪዎች እምነት የአፄው መንግስት እስልምን ላለመደገፍ… “አረብ ገባ” ለማለት የተፈለገ ነው፡፡

እንደ ጥናቶች ግን “የአርጎባ ህዝብ በኢትዮጵያ ይኖር የነበረ ጥንታዊ ህዝብ መሆኑንና ከዚህ በፊት የተለያዩ ስያሜዎች እንደነበሩትና እስልምናን በተለያዩ ጊዜዎች የተቀበለ ያስፋፋ ህብረተሰብ ነው” በሚል ይገለፃል::

 ነገር ግን በሚኖሩባቸው የተለያዩ አካባቢዎች አሁን የሚገኙት የብሄረሰቡ አባላቶች የተለያዩ የብሄሩ ጎሳዎች ጋር ትስስር ያላቸው የአረባዊ የዘር ሀረግ ያለቸው እንዳሉም ታሪክ ያስረዳል።

የአርጎባ ማህበረሰብ መተዳደሪያው ከሆነው ንግድ፣ እርሻና የሽመና ስራ ከኢትዮጵያ የመን ድረስ በመጓጓዝ ትስስሩ በጋብቻም ተዋልደዋል:: በአርጎባዎች በሚኖሩበት አካባቢ የልጅ ልጆቻቸው ይገኛሉ፡፡

አርጎብኛ ከቋንቋው በተጨማሪ የማህበረሰቡ መገለጫ የሆኑ የሰርግ፣ የሐዘን፣ የአመጋገብ ስረዓቶቻቸው፣ ለቱሪስት መስህብነት ከፍተኛው ድርሻ ያለው ሲሆን የተለየ ጥበብ ያረፈባቸው እና ከአንድ ሺህ ዓመት በላይ ያስቆጠሩ የመኖሪያ ቤቶች፣ መስጊዶቻቸው ባህላዊ የስነ ጥበብ ህንጻ ውበት ጥንታዊውን፣የታሪክ፣ የቋንቋ፣ የእምነት፣ የአኗኗር ፍልሥፍና የሥልጣኔ ዘመን ያስታውሳሉ፡፡

የቋንቋውን ይዘት አጠቃላይ ገጽታ እላይ እሚታየው መልመጃ ገጽ ላይ ወየም እዚህ [1] በመጫን መቃኘት ይችላሉ።