2019-20 ኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ

ከውክፔዲያ
Jump to navigation Jump to search

የ2019-20 ኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ ከባድ እና አጣዳፊ የመተንፈሻ አካላት በሽታ አምጪ በሆነው SARS-CoV-2 ቫይረስ ምክንያት የተከሰተ የኮሮናቫይረስ በሽታ (ኮቪድ-19) ወረርሽኝ ነው። ወረርሽኙ ለመጀመርያ ጊዜ የተገኘው በቻይና ዉሃን ሁቤ ውስጥ በእ.ኤ.አ. ዲሴምበር 2019 ነበር። የዓለም ጤና ድርጅት በእ.ኤ.አ. ማርች 11 ቀን 2020 በሽታውን የወረርሽኝ ደረጃ ላይ መድረሱን አወጀ። እስከ መጋቢት 20 ቀን 2012 (እ.ኤ.አ. ማርች 29 ቀን 2020) ድረስ ባለው መረጃ መሠረት ከ670 ሺህ በላይ የኮቪድ-19 ኬዞች በ199 አገራት ውስጥ ተመዝግበዋል። በበሽታው 31,191 ሰዎች ሲሞቱ ወደ 143,840 ገደማ የሚሆኑት ደግሞ አገግመዋል። በወረርሽኙ በዋነኝነት ከተጠቁት አገራት መካከል ቻይናኢጣልያኢራንደቡብ ኮርያ እና ስፔን ይገኙበታል።

ልክ እንደ ኢንፍሉዌንዛ የቫይረሱ ዋነኛ መተላለፊያ መንገድ በቫይረሱ የተጠቁ ሰዎች ሲያስሉ ወይም ሲያስነጥሱ ከሚረጩ ፈሳሾች ነው። በሽታው ተላላፊ ነው ተብሎ የሚወሰደው ሰዎች የበሽታውን ምልክቶች በሚያሳዩበት ወቅት ቢሆንም አንድ አንድ ጊዜ ምልክቱን የማያሳዩ ሰዎች በሽታውን ሊያስተላልፉ ይችላሉ። አንድ ሰው ለቫይረሱ ከተጋለጠ በኋላ በአማካይ በአምስት ቀን ውስጥ ምልክቶችን ማሳየት ይጀምራል። ነገር ግን ምልክቱ እስኪታይ እስከ ዐሥራ አራት ቀን የሚቆይበት ሁኔታ አለ። የተለመዱት ምልክቶቹ ትኩሳት ፣ ሳል እና የትንፋሽ መቆራረጥ ናቸው። በሽታው ሲባባስ የሣንባ ምች እና የተለያዩ የመተንፈሻ አካላት በሽታዎችን ሊያስከትል ይችላል። በአሁኑ ጊዜ በሽታው ክትባት ወይም የጸረ-ቫይረስ ህክምና የለውም። በሽታውን ለመከላከል እጅን መታጠብ ፣ ሲያስሉ እና ሲያስነጥሱ አፍን መሸፈን ፣ በሽታው ካለባቸው ሰዎች ራቅ ማለት እናም በሽታው ካለባቸው ሰዎች ጋር ግንኙነት ከነበረ ራስን ለ14 ቀናት ማግለል ይመከራል።

የበሽታውን መስፋፋት ለመቀነስ የጉዞ ዕገዳዎችን መጣል ፣ ለይቶ ማቆያዎችን ማዘጋጀት ፣ ሠዓት እላፊን መጣል ፣ የተለያዩ ሕዝባዊ ዝግጅቶችን መሠረዝ ወይም ማስተላለፍ እና ብዙ ሰዎች የሚገኙባቸውን ተቋሞችን መዝጋት በዓለም ላይ ከተወሰዱት እርምጃዎች ውስጥ ይጠቀሳሉ።

ይህ ወረርሽኝ ዓለምአቀፋዊ የማኅበራዊ እና የኢኮኖሚያዊ ቀውሶችን አስከትሏል። የተለያዩ የባሕላዊ እና የስፖርታዊ ዝግጅቶችም ተሠረዘዋል። በመድሃኒት ፣ ኤሌክትሮኒክስ እና ምግብ ረገድ የአቅርቦት እጥረት ይፈጠራል የሚል ፍርሃትንም በሰዎች ውስጥ አሳድሯል። በዚህም ምክንያት በምዕራቡ ዓለም ሰዎች ዕቃዎችን በማግበስበስ እንደ መጸዳጃ ቤት ወረቀት ያሉ መሠረታዊ ዕቃዎች ላይ ከፍተኛ ዕጥረት እንዲፈጠር አድርገዋል።

ሥዕላዊ መግለጫዎች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የበሽታው ምልክቶች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

ምልክት[3] %
ትኩሳት 87.9%
ደረቅ ሳል 67.7%
ድካም 38.1%
አክታ 33.4%
ትንፋሽ ማጠር 18.6%
የጡንቻ ወይም የመገጣጠምያ ህመም 14.8%
የጉሮሮ ህመም 13.9%
ራስ ምታት 13.6%
ብርድ ብርድ ማለት 11.4%
ማቅለሽለሽ ወይም ማስመለስ 5.0%
የአፍንጫ መደፈን 4.8%
ተቅማጥ 3.7%
ደም ማሳል 0.9%
የዓይን መቅላት እና ማበጥ 0.8%
የኮቪድ-19 ምልክቶች

በኮቪድ-19 የተጠቁ ሰዎች አንዳንዴ ምንም ምልክት ላያሳዩ ሲችሉ የተቀሩት ደግሞ እንደ ኢንፍሉዊንዛ ዓይነት ምልክቶች የሆኑትን እንደ ድካም ፣ ሳል ፣ ትኩሳት ፣ የትንፋሽ ማጠር እና የጡንቻ ህመሞች ይታዩባቸዋል። የተለመዱት የበሽታ ምልክቶች በቀጣዩ ሰንጠረዥ ውስጥ ተካትተዋል።

በሽታው ሲከፋ ከባድ የሣንባ ምች ፣ የተለያዩ አጣዳፊ የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች ፣ ከባድ ኢንፌክሽኖችን እንዲሁም ሞትን ሊያስከትል ይችላል። አንዳንድ በበሽታው የተጠቁ ሰዎች ምንም ምልክት ሳያሳዩ ግን በላቦራቶሪ ምርመራ በሽታው ሊገኝባቸው ይችላል። በዚህም ምክንያት ከነዚህ ሰዎች ጋር ቅርብ ንክኪ የነበራቸው ሰዎች የቅርብ ክትትል እንዲደረግላቸው ተመራማሪዎች ይመክራሉ።

የበሽታው ምልክት የመታየት ጊዜ አብዛኛውን ጊዜ አምስት ቀን ቢሆንም ከአንድ ቀን እስከ ዐሥራ አራት ቀን ሊሆንም ይችላል። በአንድ ኬዝ እስከ 27 ቀን የቆየበት ሁኔታም ታይቷል።[4]

መነሻ[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

መተላለፊያ መንገዶች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

ሰው ሲያስነጥስ የሚረጩ ፈሳሾች

የቫይረሱ ቀዳሚ የመተላለፊያ መንገድ በበሽታው የተያዙ ሰዎች ሲያስሉ ወይም ሲያስነጥሱ ከሚረጩ ፈሳሾች ነው። ፈሳሾቹ ዓየር ላይ ለትንሽ ጊዜ ቢሆንም የሚቆዩት እንደ ብረት ፣ ካርቶን ፣ መስታወት እና ፕላስቲክ ዕቃዎች ላይ ረዘም ላለ ጊዜ ሊቆዩ ይችላሉ። ቫይረሱ ልክ እንደሌሎች ኮሮናቫይረሶች ዓየር ላይ እና አንዳንድ ቁሳቁሶች ላይ እስከ ዘጠኝ ቀን ሊቆይ የሚችልበት ሁኔታዎች አሉ።[5]

ቫይረሱ የሚገኝባቸው አገራት[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

የ2019-20 ኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ የአገራት መረጃ የ2019-20 ኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ የተከሰተባቸው የአገራት መረጃ (እስከ እ.ኤ.አ. 05 April 2020)[6]
አገር የዛሬ ኬዞች ሕክምና ላይ ያሉ አሳሳቢ ደረጃ ላይ ያሉ ዛሬ የሞቱ አጠቃላይ ኬዞች አጠቃላይ የሞቱ አጠቃላይ ያገገሙ
 አሜሪካ 16,491 301,823 8,519 873 327,848 9,325 16,700
 እስፓንያ 4,591 80,261 6,861 471 130,759 12,418 38,080
 ኢጣልያ 4,316 91,246 3,977 525 128,948 15,887 21,815
 ጀርመን 2,673 70,841 3,936 80 98,765 1,524 26,400
 ፈረንሣይ 0 66,955 6,838 0 89,953 7,560 15,438
 ፋርስ 2,483 34,887 4,103 151 58,226 3,603 19,736
 ዩናይትድ ኪንግደም 5,903 42,737 1,559 621 47,806 4,934 135
 ቱርክ 3,135 25,453 1,381 73 27,069 574 1,042
 ስዊዘርላንድ 595 14,000 391 19 21,100 685 6,415
 ቤልጅግ 1,260 14,493 1,261 164 19,691 1,447 3,751
 ኔዘርላንድስ 1,224 15,835 1,360 115 17,851 1,766 250
 ካናዳ 514 11,565 426 27 14,426 258 2,603
 ኦስትሪያ 270 8,849 244 18 12,051 204 2,998
 ፖርቱጋል 754 10,908 267 29 11,278 295 75
 ብራዚል 208 9,986 296 10 10,568 455 127
 ደቡብ ኮሪያ 81 3,591 55 6 10,237 183 6,463
 እስራኤል 167 7,493 127 4 8,018 48 477
 ስዊድን 387 6,224 541 28 6,830 401 205
 ኖርዌይ 137 5,585 89 8 5,687 70 32
 አውስትራሊያ 137 3,337 91 5 5,687 35 2,315
 ሩሲያ 658 4,989 8 2 5,389 45 355
 አየርላንድ 0 4,442 148 0 4,604 137 25
 ቼክ ሪፐብሊክ 71 4,380 86 8 4,543 67 96
 ቺሌ 310 3,819 307 7 4,471 34 618
 ዴንማርክ 292 2,863 142 18 4,369 179 1,327
 ፖላንድ 475 3,874 50 15 4,102 94 134
 ሮማንያ 251 3,339 141 5 3,864 151 374
 ማሌዢያ 179 2,596 99 4 3,662 61 1,005
 ኤኳዶር 181 3,366 100 8 3,646 180 100
 ህንድ 0 3,260 0 0 3,588 99 229
 ፊሊፒንስ 152 3,030 1 8 3,246 152 64
 ጃፓን 0 2,548 64 0 3,139 77 514
 ፓኪስታን 305 2,870 18 4 3,123 45 208
 ሉክሰምበርግ 75 2,268 33 5 2,804 36 500
 ሳዑዲ አረቢያ 206 1,863 41 5 2,385 34 488
 ኢንዶኔዥያ 181 1,911 0 7 2,273 198 164
 ታይላንድ 102 1,353 23 3 2,169 23 793
 ፊንላንድ 45 1,599 73 3 1,927 28 300
 ሰርቢያ 284 1,803 98 7 1,908 51 54
 ሜክሲኮ 202 1,178 1 19 1,890 79 633
 ፓናማ 0 1,742 75 0 1,801 46 13
 ፔሩ 0 759 88 0 1,746 73 914
 ዶሚኒካን ሪፐብሊክ 167 1,646 147 5 1,745 82 17
 ግሪክ (አገር) 62 1,584 93 5 1,735 73 78
 ደቡብ አፍሪካ 0 1,481 7 0 1,585 9 95
 የተባበሩት የዓረብ ግዛቶች 0 1,370 1 0 1,505 10 125
 አይስላንድ 69 1,054 11 0 1,486 4 428
 አርጀንቲና 0 1,127 86 1 1,451 44 280
 ኮሎምቢያ 0 1,289 50 0 1,406 32 85
 ቃጣር 0 1,213 37 0 1,325 3 109
 አልጄሪያ 69 1,078 46 22 1,320 152 90
 ሲንጋፖር 120 983 25 0 1,309 6 320
 ዩክሬን 26 1,194 16 0 1,251 32 25
 ክሮኤሽያ 56 1,042 39 3 1,182 15 125
 ኤስቶኒያ 58 1,020 17 2 1,097 15 62
 ግብፅ 0 758 0 0 1,070 71 241
 ኒው ዚላንድ 89 882 3 0 1,039 1 156
 ስሎቬኒያ 20 890 31 6 997 28 79
 ሞሮኮ 42 822 1 10 961 69 70
 ኢራቅ 83 621 0 5 961 61 279
 ሆንግ ኮንግ 28 680 8 0 890 4 206
 ሞልዶቫ 112 819 80 3 864 15 30
 አርሜኒያ 52 758 30 0 822 7 57
 ሊትዌኒያ 40 791 11 2 811 13 7
 ሃንጋሪ 55 633 17 2 733 34 66
 ባሕሬን 10 267 3 0 698 4 427
 ቦስኒያና ሄርጸጎቪና 30 603 4 0 654 21 30
 አዘርባጃን 63 545 17 2 584 7 32
 ካዛክስታን 53 536 6 1 584 6 42
 ቤላሩስ 122 502 11 3 562 8 52
 ኩዌት 77 456 17 0 556 1 99
 መቄዶንያ 72 514 15 1 555 18 23
 ካሜሩን 0 529 0 0 555 9 17
 ቱኒዚያ 0 529 39 1 553 19 5
 ላቲቪያ 24 531 4 0 533 1 1
 ቡልጋሪያ 28 474 22 3 531 20 37
 ሊባኖስ 7 455 28 1 527 18 54
 አንዶራ 35 457 12 1 501 18 26
 ስሎቫኪያ 14 474 3 0 485 1 10
 ቆጵሮስ 20 400 11 0 446 9 37
 ኮስታ ሪካ 0 420 13 0 435 2 13
 ኡራጓይ 0 302 13 0 400 5 93
 ታይዋን 8 304 0 0 363 5 54
 አልባኒያ 28 237 7 0 361 20 104
 ቡርኪና ፋሶ 27 238 0 1 345 17 90
 ጆርዳን 22 230 5 0 345 5 110
 አፍጋኒስታን 28 315 0 0 337 7 15
 ኩባ 32 297 11 2 320 8 15
 ኦማን 21 235 3 0 298 2 61
 ኡዝቤኪስታን 32 266 8 0 298 2 30
 ሆንዱራስ 4 240 10 7 268 22 6
 ሳን ማሪኖ 7 199 14 0 266 32 35
 ኮት ዲቯር 0 219 0 0 245 1 25
 ቬት ናም 1 151 3 0 241 0 90
 ፍልስጤም 17 210 0 0 234 1 23
 ሞሪሸስ 31 213 1 0 227 7 7
 ማልታ 14 225 3 0 227 0 2
 ናይጄሪያ 10 192 2 1 224 5 27
 ሴኔጋል 3 138 1 0 222 2 82
 ጋና 9 178 2 0 214 5 31
 ሞንቴኔግሮ 13 211 4 0 214 2 1
 ፋሮ ደሴቶች 0 82 1 0 181 0 99
 ስሪ ላንካ 9 137 5 0 175 5 33
 ቡታን 12 136 6 1 174 2 36
 ቦሊቪያ 18 145 3 0 157 10 2
 ቬኔዝዌላ 0 96 6 0 155 7 52
 ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ 0 133 0 0 154 18 3
 ኪርጊዝስታን 3 137 5 0 147 1 9
 ኒጄር 0 136 0 0 144 8 0
 ኬንያ 16 134 2 0 142 4 4
 ብሩነይ 0 61 3 0 135 1 73
 ጊኒ 10 116 0 0 121 0 5
 ካምቦዲያ 0 64 1 0 114 0 50
 ትሪኒዳድና ቶቤጎ 1 96 0 1 104 7 1
 ፓራጓይ 8 89 2 0 104 3 12
 ሩዋንዳ 0 98 0 0 102 0 4
 ባንግላዴሽ 18 46 1 1 88 9 33
 ሊክተንስታይን 0 76 0 0 77 1 0
 ሞናኮ 7 69 2 0 73 1 3
 ማዳጋስካር 2 70 6 0 72 0 2
 አሩባ 0 63 0 0 64 0 1
 ኤል ሳልቫዶር 6 57 4 0 62 3 2
 ጓተማላ 0 44 1 0 61 2 15
 ጅቡቲ 9 50 0 0 59 0 9
 ባርቤዶስ 4 49 4 1 56 1 6
 ጃማይካ 2 45 0 0 55 3 7
 ዩጋንዳ 0 48 0 0 48 0 0
 Congo 23 38 0 3 45 5 2
 ማሊ 4 39 0 2 45 5 1
 ቶጎ 3 21 0 0 44 3 20
 ማካው 0 34 0 0 44 0 10
 ኢትዮጵያ 5 38 1 1 43 1 4
 ዛምቢያ 0 35 0 0 39 1 3
 ቤርሙዳ 0 23 0 0 37 0 14
 ኤርትራ 0 29 0 0 29 0 0
 Bahamas 0 24 1 0 28 4 0
 ጋያና 1 20 0 0 24 4 0
 ጋቦን 0 19 0 0 21 1 1
 በርማ 0 20 0 0 21 1 0
 ሃይቲ 1 20 0 0 21 0 1
 ታንዛኒያ 0 16 0 0 20 1 3
 ሶርያ 3 15 0 0 19 2 2
 ማልዲቭስ 0 6 0 0 19 0 13
 ሊቢያ 0 17 0 0 18 1 0
 ጊኔ-ቢሳው 0 18 0 0 18 0 0
 ቤኒን 0 14 0 0 16 0 2
 ኢኳቶሪያል ጊኔ 0 15 0 0 16 0 1
 ናሚቢያ 2 13 0 0 16 0 3
 አንቲጋ እና ባርቡዳ 0 15 1 0 15 0 0
 ዶመኒካ 0 14 0 0 14 0 0
 ሞንጎልያ 0 12 0 0 14 0 2
 ሰይንት ሉሻ 0 13 0 0 14 0 1
 ላይቤሪያ 3 7 0 2 13 3 3
 ሱዳን 2 8 0 0 12 2 2
 ፊጂ 0 12 0 0 12 0 0
 ግሬናዳ 0 12 2 0 12 0 0
 ግሪንላንድ 0 8 0 0 11 0 3
 ላዎስ 1 11 0 0 11 0 0
 አንጎላ 0 6 0 0 10 2 2
 ሱሪናም 0 9 0 0 10 1 0
 ሞዛምቢክ 0 9 0 0 10 0 1
 ሰይንት ኪትስና ኒቨስ 1 10 0 0 10 0 0
 ሲሸልስ 0 10 0 0 10 0 0
 ዚምባብዌ 0 8 0 0 9 1 0
 ኔፓል 0 8 0 0 9 0 1
 ቻድ 0 9 0 0 9 0 0
 ስዋዚላንድ 0 9 0 0 9 0 0
 የመካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ 0 8 0 0 8 0 0
 ቡታን 0 6 0 0 7 1 0
 ቫቲካን ከተማ 0 7 0 0 7 0 0
 ሰይንት ቪንሰንትና ዘ ግረነዲንዝ 0 6 0 0 7 0 1
 ሶማሊያ 0 6 0 0 7 0 1
 ቦትስዋና 2 5 0 0 6 1 0
 ሞሪታኒያ 0 3 0 0 6 1 2
 ሴየራ ሌዎን 2 6 0 0 6 0 0
 ኒካራጓ 0 4 0 0 5 1 0
 ቤሊዝ 1 5 1 0 5 0 0
 ቡታን 0 3 0 0 5 0 2
 ጋምቢያ 0 1 0 0 4 1 2
 ማላዊ 0 4 0 0 4 0 0
 ቡሩንዲ 0 3 0 0 3 0 0
 ፓፑዋ ኒው ጊኒ 0 1 0 0 1 0 0
 ደቡብ ሱዳን 1 1 0 0 1 0 0
 ምሥራቅ ቲሞር 0 1 0 0 1 0 0
 ቻይና 30 1,376 295 3 81,669 3,329 76,964

ዋቢ ምንጮች[ለማስተካከል | ኮድ አርም]

  1. ^ The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team. The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) – China, 2020. China CDC Weekly, 2020, 2(8): 113–122.
  2. ^ Roser, Max; Ritchie, Hannah; Ortiz-Ospina, Esteban (4 March 2020). "Coronavirus Disease (COVID-19)". Our World in Data. https://ourworldindata.org/coronavirus በ12 March 2020 የተቃኘ. 
  3. ^ WHO-China Joint Mission (16–24 February 2020). "Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)". World Health Organization.
  4. ^ "Coronavirus incubation could be as long as 27 days, Chinese provincial government says". Reuters. 22 February 2020. https://www.reuters.com/article/us-china-health-incubation/coronavirus-incubation-could-be-as-long-as-27-days-chinese-provincial-government-says-idUSKCN20G06W. 
  5. ^ Kampf, G.; Todt, D.; Pfaender, S.; Steinmann, E. (March 2020). "Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and their inactivation with biocidal agents". The Journal of Hospital Infection 104 (3): 246–251. 
  6. ^ "Coronavirus Live Updates". በእ.ኤ.አ. 05 April 2020, 20:25 UTC+03:00 የተወሰደ.